ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

بحث سوّم: بنابر قول به امتناع اجتماع امر و نهی در مجمع، درباره‌ی ترجیح امر بر نهی و یا ترجیح نهی بر امر، دو نظریّه وجود دارد.

نظریّه اوّل: نظریّه مشهور: نهی بر امر ترجیح دارد و لذا مجمع بنابر قول به امتناع، فقط دارای نهی است.

دلیل اوّل:

تقریر اوّل از طرف محقّق نائینی: صغریٰ: دوران امر بین تقدیم نهی بر امر و یا عکس، دوران امر بین تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی و یا عکس است.

توضیح: از طرفی نهی، مطلق شمولی است. چون حرمت تصرّف در مال غیر اختصاص به مالی خاصّ و تصرّفی خاصّ ندارد مثلاً. پس حرمت به عدد افراد موضوع (مال) و به عدد افراد متعلّق (تصرّف) به نواهی متعدّده مستقلّه انحلال پیدا می‌کند بدون اینکه حرمت تصرّفی مربوط به حرمت تصرّفی دیگر باشد. همانطوری که در لا تکرم الفاسق، حرمت به عدد فسّاق و به عدد اکرامات در هر فاسق، منحلّ به نواهی متعدّده مستقلّه می‌شود. از طرفی دیگر امر، مطلق بدلی است. چون مطلوب مولا صرف الوجود است و صرف الوجود با اوّلین وجود تحقّق پیدا می‌کند و لذا بقیّه وجودات، مطلوب مولا نیست. بنابراین، تقدیم نهی بر امر و یا عکس، همان تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی و یا عکس است.

کبریٰ: در دوران امر بین تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی و یا عکس، مطلق شمولی بر مطلق بدلی مقدّم می‌شود.

توضیح: مطلق شمولی، به واسطه‌ی وجوه ثلاثه، بر مطلق بدلی مقدّم می‌شود.

وجه اوّل: از طرفی مدلول مطلق شمولی، احکام متعدّده به عدد افراد موضوع و افراد متعلّق است. پس تقدیم مطلق بدلی بر مطلق شمولی در مجمع، موجب رفع ید از بعض مدلول مطلق شمولی است و بعض مدلول مطلق شمولی، همان حکم مجمع است. از طرفی دیگر مدلول مطلق بدلی، حکم واحد برای فرد واحد است که مکلّف در تطبیق این فرد بر هر فردی از افراد اجازه دارد. بنابراین، تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی در مجمع، موجب رفع ید از بعض مدلول مطلق بدلی نیست اگر چه موجب رفع ید از وسعت انطباق مدلول مطلق بدلی است. و در دوران امر بین رفع ید از بعض مدلول و بین محافظت بر مدلول و رفع ید از وسعت انطباق مدلول، دوّمی اولویّت دارد. مثلاً اگر مولا بفرماید: اکر عالماً و لا تکرم الفاسق. در عالم فاسق امر دائر بین عمل به اکرم عالماً و رفع ید از اطلاق لا تکرم الفاسق و بین عمل به لا تکرم الفاسق و رفع ید از اطلاق اکرم عالماً است. در اینجا عمل به لا تکرم الفاسق و رفع ید از اطلاق اکرم عالماً متعیّن است. قضیّه در صلوة در دار غصبی نیز همین است یعنی به لاتغصب عمل می‌شود و از اطلاق صلّ رفع ید می‌شود.

آدرس جلسه‌ی بعد:

اجود التقریرات ج۱ ص۱۶۱: و التحقیق انّ ما ذهب الیه المحقّق الانصاری من تقدیم الاطلاق الشمولی ..... و امّا الوجه الثانی.