ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

اقول:

حمل نهی در نوع سوّم بر ارشاد، حمل نهی بر خلاف ظاهر است. (در نظر دوّم و در احتمال اوّل از نظر اوّل، نهی حمل بر ارشاد شد. و حال آنکه نهی، بالضرورة، ظهور در نهی مولوی و طلب ترک دارد) و حمل نهی بر خلاف ظاهر، باطل است (با بیانی که در سابق ارائه شد). بنابراین، حمل نهی در نوع سوّم بر ارشاد، باطل است. بنابراین، صواب این است که از بین دو نظر که در جواب محقّق خراسانی آمده، نظر اوّل اختیار شود (عنایة الاصول ج۲ ص۷۳) و از بین دو احتمال در نظر اوّل، احتمال اوّل اختیار شود که در این صورت، نوع سوّم از عبادات مکروهه از محلّ نزاع خارج می‌شود.

نتیجه نهایی در عبادات مکروهه: نوع اوّل از عبادات مکروهه به خاطر جواب اوّل و نوع دوّم از عبادات مکروهه به خاطر جواب سوّم به ضمیمه‌ی تعلیقه بر آن و نوع سوّم از عبادات مکروهه به خاطر جواب محقّق خراسانی به ضمیمه‌ی تعلیقه بر آن، دلیل بر امکان اجتماع وجوب و حرمت نخواهند بود.

نتیجه‌ی نهایی در بحث اوّل: اجتماع امر و نهی در مجمع، فی الجملة، محال است.

بحث دوّم: در مسأله اجتماع امر و نهی، دو نظریّه معروف وجود دارد.

نظریّه اوّل: اجتماع امر و نهی، در مجمع ممکن است. امر و نهی بنابر امکان اجتماع، طبق نظر مشهور، داخل در باب تزاحم است و لذا قاعده‌ی باب تزاحم، جاری می‌شود. قاعده‌ی باب تزاحم این است که در صورت رجحان احد حکمین بر حکم دیگر، اخذ به راجح لازم است و در صورت عدم رجحان، مکلّف مخیّر است که احد حکمین را اختیار کند و قدرت خود را در امتثال آن اعمال نماید.

دلیل:

صغریٰ: ملاک تزاحم، امکان جعل حکمین معاً و عدم تمکّن مکلّف از امتثال حکمین معاً است. (در تزاحم، بین حکمین در مقام جعل و تشریع، تعاند و تنافی نیست. ولی مکلّف چون قادر بر امتثال حکمین معاً نیست، بین حکمین در مقام امتثال تنافی پیدا می‌شود).

کبریٰ: امکان جعل حکمین معاً و عدم تمکّن مکلّف از امتثال حکمین معاً، در امر و نهی بنابر امکان اجتماع ثابت است (بین امر و نهی، در مقام جعل و تشریع، تعاند و تنافی نیست ولی مکلّف در مقام امتثال قادر بر امتثال امر و نهی معاً نیست. چون در صورت انجام مجمع، امتثال امر و عصیان نهی و در صورت عدم انجام مجمع، امتثال نهی و عصیان امر تحقّق پیدا می‌کند).

نتیجه: ملاک تزاحم، در امر و نهی بنابر امکان اجتماع ثابت است. بنابراین، امر و نهی بنابر امکان اجتماع، داخل در باب تزاحم می‌شوند. و للکلام تتمّة.

آدرس جلسه‌ی بعد:

۱) کفایه ج۱ ص۲۴۲: و امّا بحسب الدّلالة و الاثبات فالروایتان ..... التّاسع.

۲) اجود التقریرات ج۱ ص۳۵۹: و امّا توهّم ان المجمع من جهة اشتماله علی ملاک الوجوب ..... الثانی.