ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

جواب اوّل از نوع دوّم از طرف محقّق خراسانی:

صغریٰ: شرط اندراج نوع دوّم از عبادات مکروهه در مسأله اجتماع امر و نهی، احراز مولویّت نهی است. (از طرفی نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی در امر و نهی مولوی است. چون نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی در این است که آیا اجتماع امر و نهی در مجمع منتهی به اجتماع ضدّین در شیئ واحد می‌شود تا در نتیجه، اجتماع امر و نهی در مجمع محال شود و یا اجتماع امر و نهی در مجمع منتهی به این محذور نمی‌شود تا در نتیجه، اجتماع امر و نهی در مجمع ممکن شود؟ و تضادّ، بین امر و نهی مولوی است. از طرفی دیگر امر به انجام صلوة در حمّام، امر مولوی است و لذا انجام صلوة در حمّام، به قصد امر وجوبی به صلوة و یا به قصد امر استحبابی به صلوة، صحیح است. بنابراین، برای اندراج نوع دوّم در مسأله اجتماع امر و نهی، احراز مولویّت نهی لازم است).

کبریٰ: احراز مولویّت نهی، منتفی است.

توضیح: بعضی از خصوصیّات ملحقه‌ی به صلوة، ملائمت و سازگاری شدید با صلوة ندارند و در عین حال، غیر ملائم هم نیست. مثل خصوصیّت کون در دار. صلوة با این خصوصیّت، مشتمل بر مقداری از مصلحت و ثواب است. بعضی دیگر از خصوصیّات ملحقه‌ی به صلوة، ملائمت و سازگاری شدید با صلوة دارند. مثل خصوصیّت کون در مسجد. این خصوصیّت، موجب ازدیاد ثواب صلوة می‌شود. بعضی دیگر از خصوصیّات ملحقه‌ی به صلوة، ملائمت و سازگاری با صلوة ندارند. مثل خصوصیّت کون در حمّام. این خصوصیّت، ملائمت و سازگاری با صلوة که واجد صفاتی از قبیل معراجیّت است، ندارد و لذا موجب انحطاط ثواب صلوة می‌شود. با حفظ این مقدّمه، نهی از صلوة در حمّام یحتمل مولوی و یحتمل ارشادی باشد. با این بیان که بعد از اینکه ما علم پیدا کردیم به اینکه ثواب صلوة در دار و صلوة در مسجد، اکثر از ثواب صلوة در حمّام است، احتمال داده می‌شود که نهی از صلوة در حمّام ارشاد به سایر افراد صلوة باشد. و بدیهی است که بین امر مولوی به صلوة در حمام و این نهی ارشادی، تنافی وجود ندارد.

نتیجه:‌ شرط اندراج نوع دوّم از عبادات مکروهه در مسأله اجتماع امر و نهی، منتفی است. بنابراین، اجتماع امر مولوی و نهی کراهی ارشادی در نوع دوّم، دلیل بر امکان اجتماع وجوب و حرمت در مجمع نیست.

اقول:

حمل نهی از صلوة در حمّام بر ارشاد، حمل نهی بر خلاف ظاهر است (نهی از صلوة در حمّام، بالضرورة، ظهور در نهی مولوی و طلب ترک دارد) و حمل نهی بر خلاف ظاهر، باطل است. (با بیانی که در سابق ارائه شد). بنابراین، حمل نهی از صلوة در حمام بر ارشاد، باطل است.

آدرس جلسه‌ی بعد:

بحوث فی علم الاصول ج۳ ص۸۱: کما انّه یمکن فی مقام حلّ الاشکال ..... و امّا القسم الثانی.