ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

جواب چهارم از نوع اوّل از طرف محقّق عراقی:

صغریٰ: شرط اجتماع استحباب و کراهت، وحدت متعلّق امر و نهی است. (با توضیحی که در سابق ارائه شد).

کبریٰ: وحدت متعلّق امر و نهی، در نوع اوّل از عبادات مکروهه منتفی است.

توضیح: در نوع اوّل از عبادات مکروهه، امر استحبابی به شیئی و نهی کراهی به شیئی دیگر تعلّق گرفته است. پس متعلّق امر استحبابی و نهی کراهی، واحد نیست. با این بیان که از طرفی امر استحبابی به نفس عبادت تعلّق گرفته است. نفس عبادت یعنی صوم که از تروک تشکیل شده است. از طرفی دیگر نهی کراهی به انجام عبادت در این وقت مخصوص تعلّق گرفته است نه به نفس عبادت. وقت مخصوص یعنی یوم عاشوراء. نظیر النهی عن ایقاع جوهر نفیس فی مکان قذر. بنابراین، متعلّق امر استحبابی غیر از متعلّق نهی کراهی است.

نتیجه: شرط اجتماع استحباب و کراهت، در نوع اوّل از عبادات مکروهه منتفی است. و با انتفاء شرط، اجتماع استحباب و کراهت در نوع اوّل از عبادات مکروهه صورت نگرفته تا اجتماع در نوع اوّل، دلیل بر امکان اجتماع وجوب و حرمت در مجمع باشد.

و در جوابی دیگر از این محقّق آمده که شرط مسأله اجتماع امر و نهی، وجود امر و نهی ناشی از بغض است (شرط مسأله اجتماع امر و نهی این است که یک امر در بین باشد و یک نهی که این نهی، ناشی از بغض مولا نسبت به عمل است. تا بحث شود که آیا اجتماع محبوبیّت و مبغوضیّت در مجمع ممکن است و یا محال؟) و وجود امر و نهی ناشی از بغض، در نوع اوّل از عبادات مکروهه منتفی است (نهی از صوم یوم عاشوراء حمل بر اقلّیت ثواب می‌شود نه بر بغض). بنابراین، شرط مسأله اجتماع امر و نهی، در نوع اوّل از عبادات مکروهه منتفی است و با انتفاء شرط، نوع اوّل از عبادات مکروهه از باب اجتماع امر استحبابی و نهی کراهی نیست تا نوع اوّل دلیل بر امکان اجتماع وجوب و حرمت در مجمع باشد.

اشکال بر جواب از طرف بعض اعاظم:

صغریٰ: مبنای جواب، عدم وحدت متعلّق امر استحبابی و نهی کراهی است. (در جواب آمده که امر استحبابی به نفس عبادت و نهی کراهی به انجام عبادت در این وقت مخصوص تعلّق گرفته است).

کبریٰ: عدم وحدت متعلّق امر استحبابی و نهی کراهی، باطل است.

توضیح: متعلّق نهی در روایات، صوم مقیّد به یوم عاشوراء و متعلّق امر در روایات نیز صوم مقیّد به یوم عاشوراء است. بنابراین، متعلّق امر و متعلّق نهی، واحد است. در روایت آمده: انّ علیّا علیه السّلام قال: صوموا العاشوراء التاسع و العاشر فانّه یکفّر ذنوب سنة. (وسائل الشیعة، طبع آل البیت، ج۱۰ ص۴۵۷). و در روایت آمده: عن ابی جعفر و ابی عبد الله علیهما السّلام قالا لا تصم فی یوم عاشوراء. (همان منبع، ج۱۰ ص۴۶۲).

نتیجه: مبنای جواب، باطل است و با بطلان مبنا، جواب نیز باطل خواهد بود.

و اشکال بر جواب دوّم محقّق عراقی این است که حمل نهی از صوم یوم عاشوراء بر اقلّیت ثواب، منافی با روایات است. در روایت آمده: قال (ابو عبد الله علیه السّلام) من صامه کان حظّه من صیام ذلک الیوم حظّ ابن مرجانة و آل زیاد قال قلت و ما کان حظّهم من ذلک الیوم قال النّار اعاذنا الله من النّار و من عمل یقرّب من النار. (کافی، طبع اسلامیّه، ج۴ ص۱۴۷).