ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

جواب دوّم از نوع اوّل از طرف محقّق نائینی:

صغریٰ: شرط اجتماع استحباب و کراهت، وحدت متعلّق امر و نهی است.

توضیح: اگر امر استحبابی و نهی کراهی به شیئ واحد تعلّق بگیرد، اجتماع استحباب و کراهت در شیئ واحد لازم می‌آید و اگر این اجتماع استحباب و کراهت در شیئ واحد، در شرع مقدّس واقع شده باشد، اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد ممکن خواهد بود. چون اجتماع استحباب و کراهت مثل اجتماع وجوب و حرمت است و لذا وقوع اوّلی در شرع مقدّس می‌تواند دلیل بر امکان دوّمی باشد.

کبریٰ: وحدت متعلّق امر و نهی، در نوع اوّل از عبادات مکروهه منتفی است.

توضیح: در نوع اوّل از عبادات مکروهه، امر استحبابی به شیئی و نهی کراهی به شیئی دیگر تعلّق گرفته است. پس متعلّق امر استحبابی و نهی کراهی، واحد نیست. با این بیان که از طرفی امر استحبابی به ذات عبادت تعلّق گرفته است. ذات عبادت یعنی صوم یوم عاشوراء بدون قصد قربت. به خاطر اینکه در مبحث تعبّدی و توصّلی اثبات شد که اخذ قصد قربت در متعلّق امر ممکن نیست. از طرفی دیگر نهی کراهی به عبادت با قصد قربت یعنی عبادت به قصد امر استحبابی، تعلّق گرفته است. به خاطر اینکه بنی امیّه علیهم اللعنة صوم یوم عاشوراء را به قصد قربت انجام می‌دادند و متعلّق نهی کراهی، عمل آنها است. فیکون المنهیّ عنه بالنهی التنزیهی هو ما کان علیه عمل اولئک (فوائد الاصول ج۲ ص۴۴۱). بنابراین، متعلّق امر استحبابی و متعلّق نهی کراهی، واحد نیست.

نتیجه: شرط اجتماع استحباب و کراهت، در نوع اوّل از عبادات مکروهه منتفی است. و با انتفاء شرط، اجتماع استحباب و کراهت در نوع اوّل از عبادات مکروهه صورت نگرفته تا اجتماع در نوع اوّل، دلیل بر امکان اجتماع وجوب و حرمت در مجمع باشد.

آدرس جلسه‌ی بعد:

۱) محاضرات ج۴ ص۳۲۳: و امّا الدعوی الثانیة و هی ان ما افاده (قده) علی تقدیر تمامیته ..... فالنتیجة.

۲) بحوث فی علم الاصول ج۳ ص۸۴: و الصحیح فی علاج اشکال الکراهة ..... التنبیه.