ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

دلیل دوّم:

صغریٰ: مبنای امتناع اجتماع، لزوم اجتماع ضدّین در شیئ واحد است (دلیل کسانی که اجتماع امر و نهی را در مجمع محال می‌دانند، این است که اجتماع امر و نهی در مجمع، منجرّ به اجتماع ضدّین در شیئ واحد می‌شود).

کبریٰ: لزوم اجتماع ضدّین در شیئ واحد، منتفی است.

توضیح: امر و نهی مولا به صور ذهنیّه تعلّق می‌گیرد. مثلاً متعلّق امر، صلوة متصوّر و متعلّق نهی، غصب متصوّر است و صور ذهنیّه، با یکدیگر متباین هستند. مثلاً صلوة متصوّر، یک وجود ذهنی و غصب متصوّر، یک وجود ذهنی دیگر است. بنابراین، متعلّق امر مغایر با متعلّق نهی و متعلّق نهی مغایر با متعلّق امر است و در نتیجه، اجتماع ضدّین در شیئ واحد لازم نمی‌آید. به بیان دیگر، الواحد (وجود خارجی) لیس بمتعلّق و المتعلّق (وجود ذهنی) لیس بواحد.

نتیجه: مبنای امتناع اجتماع، منتفی است و با انتفاء مبنا، امتناع اجتماع نیز منتفی خواهد بود.

اشکال از طرف محقّق نائینی:

صغریٰ: مبنای دلیل، تعلّق امر و نهی مولا به صور ذهنیّه است (بالضرورة).

کبریٰ: تعلّق امر و نهی مولا به صور ذهنیّه، باطل است.

توضیح: اگر امر و نهی مولا به صور ذهنیّه بما هی صور ذهنیة تعلّق بگیرد، اوّلاً: امر و نهی به شیئی تعلّق گرفته که فاقد مصلحت و مفسده است و این، در نظر عدلیّه، محال است. ثانیاً: امتثال اوامر مولا محال می‌شود. چون صور ذهنیه بما هی صور ذهنیة قابل ایجاد در خارج نیست. بنابراین، امر و نهی مولا به صور ذهنیّه‌ای که مرآة برای خارج هستند، تعلّق می‌گیرد که در این صورت، امر و نهی مولا به شیئ واحد خارجی تعلّق می‌گیرد. یعنی امر و نهی به مجمع تعلّق می‌گیرد و فرض این است که مجمع، شیئ واحد خارجی است.

نتیجه: مبنای دلیل، باطل است و با بطلان مبنا، دلیل نیز باطل خواهد بود.

آدرس جلسه بعد:

کفایه ج۱ ص۲۵۳: ثمّ انّه قد استدلّ علی الجواز .....