ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

اشکال اوّل از طرف محقّق نائینی:

صغریٰ: مبنای دلیل، مقدّمیت مجمع برای وجود طبیعت مأمور بها در خارج است (در دلیل آمده که مجمع یعنی صلوة در دار غصبی، مقدّمه برای وجود طبیعت مأمور بها در خارج است. سپس بقیّه اموری که در دلیل ذکر شد، مبتنی بر مقدّمیت مجمع شده است. بنابراین، مبنا و اساس دلیل، مقدّمیت مجمع است).

کبریٰ: مقدّمیت مجمع برای وجود طبیعت مأمور بها در خارج، باطل است.

توضیح: مجمع، فرد برای طبیعت مأمور بها است و فرد طبیعت مأمور بها، مقدّمه برای وجود طبیعت مأمور بها نیست چون شرط مقدّمیت، تغایر وجودی بین مقدّمه و ذی المقدّمه است و تغایر وجودی بین فرد و طبیعت، منتفی است و دلیل بر عدم تغایر این است که طبیعت حمل بر فرد می‌شود. بنابراین، فرد عین وجود طبیعت در خارج است و عینیّت اقتضاء می کند که وجوب نفسی و حرمت نفسی (صلّ و لا تغصب) که به طبیعت تعلّق گرفته، به فرد و مجمع نیز تعلّق بگیرد و به نصّ مستدلّ، اجتماع وجوب نفسی و حرمت نفسی در مجمع باطل است.

نتیجه: مبنای دلیل، باطل است و با بطلان مبنا، دلیل نیز باطل خواهد بود. توجّه باشد که در این اشکال، مقدّمیت فرد مورد خدشه قرار گرفت.

اشکال دوّم از طرف محقّق نائینی:

صغریٰ: مبنای دلیل، عدم تنافی بین وجوب غیری و حرمت نفسی است (در کبرای دلیل آمده که بر فرض وجوب غیری مقدّمه، بین وجوب غیری و حرمت نفسی تنافی نیست و به خاطر عدم تنافی، اجتماع وجوب غیری و حرمت نفسی در مجمع ممکن است).

کبریٰ: عدم تنافی بین وجوب غیری و حرمت نفسی، باطل است (وجوب، اعمّ از نفسی و غیری، اقتضای بعث دارد و حرمت، اعمّ از نفسی و غیری، اقتضای زجر دارد و تنافی بین این دو اقتضاء، بدیهی است. بنابراین، ادّعای عدم تنافی بین وجوب غیری و حرمت نفسی، ادّعایی بدون دلیل است).

نتیجه: مبنای دلیل، باطل است و با بطلان مبنا، دلیل نیز باطل خواهد بود. توجّه باشد که این اشکال دوّم بر فرض مقدّمیت فرد است و همچنین توجّه باشد که در مسأله مقدّمه واجب اثبات شد که قول به عدم وجوب مقدّمه واجب، باطل است. پس قول به عدم وجوب مقدّمه که در دلیل آمده نیز باطل است.