ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

دلیل سوّم از طرف محقّق صاحب حاشیه:

صغریٰ: اجتماع امر و نهی در شیئ واحد، اجتماع نقیضین یا ضدّین در موضوع واحد است.

توضیح: تقریر اجتماع نقیضین به این صورت است که وجوب، مشتمل بر جواز فعل و عدم جواز ترک و حرمت، مشتمل بر جواز ترک و عدم جواز فعل است. جواز فعل مناقض با عدم جواز فعل و جواز ترک مناقض با عدم جواز ترک است. به بیان دیگر، جنس وجوب مناقض با فصل حرمت و جنس حرمت مناقض با فصل وجوب است. یعنی جنس وجوب، جواز فعل و فصل وجوب، عدم جواز ترک است و جنس حرمت، جواز ترک و فصل حرمت، عدم جواز فعل است. بنابراین، جنس هر کدام با فصل دیگری مناقض است و لذا اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد، اجتماع نقیضین از دو جهت است یعنی دو اجتماع نقیضین تحقّق پیدا می‌کند. و تقریر اجتماع ضدّین به سه صورت است.

الف: نفس وجوب متضادّ با نفس حرمت است. بنابراین، اجتماع وجوب و حرمت، اجتماع ضدّین است.

ب: وجوب فعل از طرف شارع کاشف از حسن عقلی فعل و حرمت فعل از طرف شارع کاشف از قبح عقلی فعل است. بنابراین، اجتماع وجوب و حرمت، اجتماع حسن و قبح عقلی است که اجتماع ضدّین می‌باشد.

ج: امر مولا کاشف از اراده‌ی فعل و نهی مولا کاشف از اراده‌ی ترک است. بنابراین، اجتماع وجوب و حرمت، اجتماع ارادتین است که اجتماع ضدّین می‌باشد.

کبریٰ: اجتماع نقیضین و ضدّین در موضوع واحد، محال است (بالضرورة)

نتیجه: اجتماع امر و نهی در شیئ واحد، محال است.

اقول:

اشکالی که بر دلیل دوّم وارد شد، بر این دلیل نیز وارد است. اشکالات دیگری نیز بر این دلیل وارد است.