ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

دوّم: گاهی یکی از مبادی از عناوین متأصّله و مبدء دیگر از عناوین انتزاعیّه است. عنوان انتزاعی در این صورت دوّم، دو حالت دارد.

الف: عنوان انتزاعی گاهی از خود عنوان متأصّل انتزاع شده است. به بیان دیگر، منشأ انتزاع عنوان انتزاعی، عنوان متأصّل است. در این حالت، ترکیب بین مبدء متأصّل و مبدء انتزاعی در مجمع، ترکیب اتّحادی است. یعنی هر دو، موجود به یک وجود هستند. چون برای عنوان انتزاعی، واقعی جز منشأ انتزاع آن نیست و لذا تعلّق امر به یک مبدء و تعلّق نهی به مبدء دیگر محال است.

مثال: گاهی مولا به شرب الماء، امر و از غصب نهی می‌کند. اشرب الماء و لا تغصب. اگر مکلّف ماء غصبی شرب کند، در این شرب الماء، عنوان شرب و عنوان غصب اجتماع کرده است که شرب، عنوان متأصّل و غصب، عنوان انتزاعی است که این عنوان انتزاعی از خود شرب الماء انتزاع شده است و لذا اجتماع امر و نهی (اشرب الماء، لا تغصب) در مجمع (شرب الماء المغصوب) محال است.

ب: عنوان انتزاعی گاهی از شیئی دیگر که وجوداً و ماهیّةً مباین با عنوان متأصّل است، انتزاع شده است. به بیان دیگر، منشأ انتزاع عنوان انتزاعی، وجوداً و ماهیّةً مغایر با عنوان متأصّل است. در این حالت، ترکیب بین مبدء متأصّل و مبدء انتزاعی در مجمع، در حقیقت، ترکیب بین مبدء متأصّل و منشأ انتزاع مبدء انتزاعی است و این ترکیب، ترکیب انضمامی است. یعنی هر دو (مبدء متأصّل و منشأ انتزاع مبدء انتزاعی) موجود به دو وجود هستند. چون مبدء متأصّل، وجوداً و ماهیّةً، مباین با منشأ انتزاع مبدء انتزاعی است.

مثال: گاهی مولا به أکل، امر و از غصب نهی می‌کند. کُلْ و لا تغصب. اگر مکلّف در ارض غصبی أکل انجام بدهد، در اینجا عنوان أکل و عنوان غصب اجتماع کرده است. أکل، عنوان متأصّل و غصب، عنوان انتزاعی است که این عنوان انتزاعی از خود أکل انتزاع نشده است بلکه از کون در ارض غصبی که از مقوله‌ی اَین است، انتزاع شده است که این منشأ انتزاع، وجوداً و ماهیّةً مغایر با أکل است و لذا ترکیب بین أکل و کون در ارض غصبی، ترکیب انضمامی است و در نتیجه، تعلّق امر و نهی به مکلّف ممکن است.