ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

اشکال اوّل از طرف محقّق خوئی:

صغریٰ: عدم تضادّ بین احکام در مرحله‌ی انشاء، لازمه‌اش امکان اجتماع محبوبیّت و مبغوضیّت در شیئ واحد است.

توضیح: عدلیّه معتقدند که جعل وجوب، ناشی از محبوبیّت متعلّق نزد مولا و جعل حرمت، ناشی از مبغوضیّت متعلّق نزد مولا است. بنابراین، اگر بین احکام در مرحله‌ی انشاء تضادّ نباشد، این عدم تضادّ، لازمه‌اش امکان اجتماع وجوب انشائی و حرمت انشائی در شیئ واحد است و این امکان، لازمه‌اش امکان اجتماع محبوبیّت و مبغوضیّت در شیئ واحد است.

کبریٰ: و اللّازم باطل (اجتماع محبوبیّت و مبغوضیّت در شیئ واحد، همان‌طوریکه وقوعاً محال است، امکاناً نیز بالضرورة محال است).

نتیجه: فالملزوم مثله.

به بیان دیگر، فرق گذاری بین احکام فعلی و انشائی، فرق بدون فارق است (از طرفی بین احکام فعلی از ناحیه‌ی مبدء آنها و از ناحیه‌ی منتهای آنها تضادّ وجود دارد. از ناحیه‌ی مبدء یعنی از ناحیه‌ی محبوبیّت و مبغوضیّت که منشأ برای احکام فعلیّه است. از ناحیه‌ی منتهیٰ یعنی در مرحله‌ی امتثال این احکام. از طرفی دیگر احکام فعلی عیناً همان احکام انشائی است. فرق بین این دو منحصراً در ابلاغ و عدم ابلاغ است. بنابراین، بین احکام انشائی نیز از ناحیه‌ی مبدء و از ناحیه‌ی منتهیٰ تضادّ وجود دارد و در نتیجه، تفاوت گذاشتن بین احکام فعلی و انشائی به تضادّ در اوّلی و عدم تضادّ در دوّمی، فرق بدون فارق است) و فرق بدون فارق، باطل است (بالضرورة). پس فرق گذاری بین احکام فعلی و انشائی، باطل است.

اقول:

این اشکال با این مقدار از بیان، دلیل را از اصل و اساس دفع نمی‌کند. چون بحث در مسأله اجتماع امر و نهی، در امر و نهی فعلی است و بین امر و نهی فعلی، هم نزد مستدلّ و هم نزد مستشکل تضادّ وجود دارد.

آدرس جلسه‌ی بعد:

حقائق الاصول ج۱ ص۳۷۰: قوله: و ما هو فی الخارج یصدر ..... قوله.