ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت نهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت نهم

مدّعای دوّم: انجام عبادت، مطلقا، عنوان امتثال امر دارد. مطلقا یعنی احکام تابع مصالح و مفاسد معلومه و یا مصالح و مفاسد واقعیّه باشد.

دلیل:

صغریٰ: شرط معنون شدن عمل به عنوان امتثال امر، وجود امر است (عملی که مکلّف انجام می‌دهد، در صورتی عنوان امتثال امر دارد که امر به این عمل تعلّق بگیرد. بنابراین، وجود امر در صدق این عنوان، ضروری است).

کبریٰ: وجود امر، در عبادت در صورت جهل قصوری به حرمت، ثابت است.

توضیح: درباره‌ی احکام شرعیّه، دو نظر وجود دارد.

الف: احکام تابع مصالح و مفاسد معلومه و اعتقادیّه است. طبق این نظر، مصلحت داشتن عبادت برای مکلّف، معلوم و مفسده داشتن آن برای مکلّف، مجهول است. به بیان دیگر، مکلّف به خاطر جهل قصوری به حرمت، اعتقادش این است که عبادت مصلحت و امر دارد. بنابراین، انجام عبادت عنوان امتثال امر پیدا می‌کند.

ب: احکام تابع مصالح و مفاسد واقعیّه است. طبق این نظر، اوّلاً: انجام عبادت در صورت جهل قصوری به حرمت، در نظر ابتدائی عنوان امتثال امر ندارد. چون حکم در مجمع، تابع اقوی المناطین است و به خاطر امتناعی بودن و ترجیح نهی، مفسده‌ی عبادت در واقع اقویٰ از مصلحت آن است. بنابراین، مجمع فاقد امر است و در نتیجه، انجام عبادت عنوان امتثال امر پیدا نمی‌کند. ثانیاً: انجام عبادت در صورت جهل قصوری به حرمت، در نظر نهایی عنوان امتثال امر دارد. چون این فرد از عبادت یعنی مجمع، امر ندارد (به خاطر اینکه مفسده‌ی عبادت در واقع اقویٰ از مصلحت آن است و فرض این است که احکام تابع مصالح و مفاسد واقعیّه است) و لذا امر به صلوة شامل آن نیست ولی علّت عدم شمول، وجود مانع است یعنی غلبه مفسده نه عدم مقتضی یعنی عدم مصلحت. ولی طبیعت صلوة امر دارد و عقل بین این فرد از طبیعت یعنی مجمع و بقیّه افراد عبادت از جهت وفاء به غرض مولا (غرض مولا، رسیدن مکلّف به مصلحت است) فرق نمی‌گذارد. یعنی همان‌طوریکه می‌توان بقیّه افراد عبادت را به قصد امر به طبیعت انجام داد، این فرد یعنی مجمع را نیز می‌توان به قصد امر به طبیعت انجام داد. بنابراین، مکلّف می‌تواند این فرد از طبیعت یعنی مجمع را به قصد امر به طبیعت انجام بدهد و در نتیجه، انجام عبادت عنوان امتثال امر پیدا می‌کند.

نتیجه: شرط معنون شدن عمل به عنوان امتثال امر، در عبادت در صورت جهل قصوری به حرمت، ثابت است. بنابراین، انجام عبادت مطلقا عنوان امتثال امر دارد.

آدرس جلسه بعد:

کفایه ج۱ ص۲۴۸: اذا عرفت هذه الامور ..... ثم انّه قد استدلّ.