ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت نهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت نهم

جواب محقّق خوئی از انتفاء قصد امر ترتّبی:

صغریٰ:

مبنای انتفاء قصد امر ترتّبی، استحاله‌ی اشتراط امر صلّ به عصیان نهی از غصب است.

در اشکال محقّق نائینی آمده که برای تحقّق امر ترتّبی باید امر صلّ (به عنوان مثال) ، مشروط به عصیان نهی از غصب شود در حالی که این اشتراط، به سبب محذور طلب جمع بین ضدّین یا طلب حاصل، محال و باطل است؛ به همان بیانی که در اشکال ذکر شده است.

کبریٰ:

استحاله‌ی اشتراط امر صلّ به عصیان نهی از غصب، باطل است.

توضیح:

در ما نحن فیه، منهیٌّ‌عنه «غصب» است. غصب نیز منحصراً به وسیله‌ی کون در دار غصبی تحقّق پیدا می‌کند؛ زیرا کون در دار غصبی، تصرّف حقیقی در دار و مصداق واقعی غصب است.

افعالی مانند اکل، شرب و نماز، به خودی خود مصداق غصب و تصرّف در مال غیر نیستند.

بنابراین، مشروط شدن امر «صلّ» به عصیان نهی از غصب، به این صورت خواهد بود:

لا تغصب، و إن عصيت فصلّ

یا: لا تکن فی الدار المغصوبة، و إن کنت فیها فصلّ

چنین اشتراطی مستلزم دو محذوری که در کلام میرزای نائینی مطرح شده، نیست.

اما محذور طلب جمع بین ضدّین لازم نمی‌آید؛ زیرا کون در دار غصبی ضدّ صلات نیست، بلکه با صلات ملازم است و در خارج قابلیت اجتماع با آن را دارد.

همچنین محذور طلب حاصل نیز پیش نمی‌آید؛ زیرا کون در دار غصبی در خارج با صلات متّحد نیست. فرض بر این است که بنابر قول به امکان اجتماع، مجمع از جهت وجود و ماهیت متعدّد است.

نتیجه:

مبنای انتفاء قصد امر ترتّبی باطل است و با بطلان این مبنا، انتفاء قصد امر ترتّبی نیز باطل خواهد بود. در نتیجه، از ناحیه‌ی ترتّب، عبادت در مورد اجتماع صحیح است.

به بیان دیگر، کون در دار غصبی ضدّ صلات نیست تا محذور طلب جمع بین ضدّین لازم آید؛ و بنابر قول به امکان اجتماع نیز عین صلات نیست تا محذور طلب حاصل پیش آید.