ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت نهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت نهم

جواب محقّق خوئی از انتفاء قصد امر اوّلی:

صغریٰ: مبنای انتفاء قصد امر اوّلی، اجراء قانون الممنوع الشرعی کالممتنع العقلی است.

توضیح: در اشکال محقّق نائینی آمده که از طرفی امر به حصّه‌ای از عمل تعلّق می‌گیرد که عقلاً و شرعاً مقدور مکلّف باشد. از طرفی دیگر انجام عبادت در دار غصبی بنابر قول به امکان، لازمه‌اش انجام حرام یعنی انجام غصب است و به خاطر همین ملازمه، عبادت مقدور شرعی نیست و المفروض انّ الممنوع الشرعی کالممتنع العقلی. بنابراین، مأمور به که حصّه مقدوره عقلی و شرعی است، بر مأتیّ به یعنی صلوة در دار غصبی که غیر مقدوره عقلی و شرعی است، منطبق نیست و لذا مکلّف نمی‌تواند عبادت را به قصد امر اوّلی انجام دهد. با این توضیح به خوبی روشن شد که مبنای انتفاء قصد امر اوّلی، اجرای قانون مذکور است.

کبریٰ: اجراء قانون الممنوع الشرعی کالممتنع العقلی، باطل است.

توضیح: از طرفی بنابر قول به امکان، ترکیب بین صلوة و غصب ترکیب انضمامی است نه اتّحادی و لازمه‌ی ترکیب انضمامی این است که صلوة فی نفسه جایز و مقدور شرعی است. از طرفی دیگر قانون الممنوع الشرعی کالممتنع العقلی در جایی جاری می‌شود که شیئ فی نفسه حرام باشد. بنابراین، صلوة بنابر قول به امکان، مقدور شرعی و عقلی است و لذا امری که به حصّه مقدوره تعلّق گرفته شامل صلوة بنابر قول به امکان می‌شود و در نتیجه، انجام صلوة به قصد امر اوّلی صحیح است. بله وجود صلوة در خارج ملازم با وجود غصب است ولی صرف ملازمه بین این دو وجود، مانع از شمول امر نسبت به صلوة نیست.

نتیجه: مبنای انتفاء قصد امر اوّلی، باطل است و با بطلان مبنا، انتفاء قصد امر اوّلی نیز باطل خواهد بود. بنابراین، از ناحیه‌ی امر اوّلی، عبادت در مورد اجتماع صحیح است.