ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت هفتم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت هفتم

اشکال بر تفصیل سوّم:

صغریٰ: مبنای تفصیل سوّم، وحدت وجود مجمع و تعدّد ماهیّت مجمع است (امکان اجتماع در این تفصیل سوّم مبتنی بر مسأله اصالة الماهیّة و بر تعلّق حکم به ماهیّت و بر تعدّد ماهیّت مجمع است و امتناع اجتماع در این تفصیل مبتنی بر مسأله اصالة الوجود و بر تعلّق حکم به وجود و بر وحدت وجود مجمع است).

کبریٰ: وحدت وجود مجمع و تعدّد ماهیّت مجمع، باطل است.

توضیح: اگر مجمع دارای وجود واحد باشد، دارای ماهیّت واحده است و اگر دارای ماهیّت متعدّده باشد، دارای وجودات متعدّده است. یعنی وحدت وجود منافی با تعدّد ماهیّت به معنای «ما یقال فی جواب ما هو» است چون ماهیّات با یکدیگر تباین دارند اگرچه این تباین به خاطر تباین فصول در آنها است و اجتماع دو فصل متباین در وجود واحد معقول نیست. قال المحقّق الحکیم: لتباین الماهیّات من حیث هی و لو لتباین الفصول المحصّلة لها فلا یمکن اجتماعها فی وجود واحد فلذا لا یصح حمل بعضها علی بعض (حقائق الاصول ج۱ ص۳۷۱). بنابراین، اگر مجمع دارای وجود واحد باشد، دارای ماهیّت واحده است و لذا دو مفهومی که صادق بر وجود واحد هستند یا هر دو عرضی است و یا یکی ذاتی و دیگری عرضی است و یا هر دو ذاتی است ولی به نحوی که هر کدام حاکی از بعض ماهیّت است. مثل صدق ضاحک و کاتب بر انسان و صدق ضاحک و ناطق بر انسان و صدق حیوان و ناطق بر انسان. و در نتیجه، اجتماع امر و نهی در مجمع ممکن نیست حتّی بنابر اصالة الماهیّة. و اگر مجمع دارای ماهیّات متعدّده باشد، دارای وجودات متعدّده است و در نتیجه، اجتماع امر و نهی در مجمع ممکن است حتّی بنابر اصالة الوجود.

نتیجه: مبنای تفصیل سوّم، باطل است و با بطلان مبنا، تفصیل سوّم نیز باطل خواهد بود.

نمودار اشکال:

مجمع واحدٌ وجوداً، پس واحدٌ ماهیّةً اجتماع محال است حتّی بنابر اصالة الماهیّة.

مجمع متعدّدٌ ماهیّةً، پس متعدّدٌ وجوداً اجتماع ممکن است حتّی بنابر اصالة الوجود.

آدرس جلسه بعد:

کفایه ج۱ ص۲۴۱: الثامن انّه لا یکاد یکون من باب الاجتماع ..... التاسع.