ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت ششم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت ششم

اقول:

اشکال: صغریٰ: مبنای عدم لزوم قید مندوحه در محلّ نزاع، جهتی بودن نزاع است.

توضیح: اگر نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی منحصراً از جهت وحدت و تعدّد مجمع بدون نظر به جهت دیگر باشد، عدم لزوم قید مندوحه بدیهی است چون در صورت تعدّد مجمع به واسطه‌ی تعدّد عنوان، اجتماع از ناحیه‌ی این جهت ممکن است مطلقا (اعمّ از اینکه برای مکلّف در مقام امتثال، مندوحه باشد یا نباشد) و در صورت وحدت مجمع و عدم تعدّد مجمع به واسطه‌ی تعدّد عنوان، اجتماع از ناحیه‌ی این جهت محال است مطلقا. به بیان دیگر، اصولیّین به دنبال این هستند که از جهت وحدت و تعدّد مجمع، اجتماع ممکن است یا محال. بدون اینکه جهات دیگر مدّ نظر باشد. بنابراین، جهتی بودن نزاع موجب شده که قید مندوحه در محلّ نزاع لازم نباشد.

کبریٰ: جهتی بودن نزاع، باطل است.

توضیح: دلیل بر جهتی بودن نزاع، وجود ندارد و بلکه دلیل بر جهتی نبودن نزاع، موجود است. چون هنگام انشاء و صدور امر و نهی از طرف شارع حکیم ملتفت، بالضرورة، تمامی جهات مدّ نظر است و لذا اگر برای مکلّف در مقام امتثال مندوحه نباشد، صدور امر و نهی از طرف شارع به خاطر محذور تکلیف بما لا یطاق محال است. بنابراین، نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی، نزاع جهتی نیست.

نتیجه: مبنای عدم لزوم قید مندوحه در محلّ نزاع، باطل است و با بطلان مبنا، عدم لزوم قید مندوحه نیز باطل خواهد بود. بنابراین، قید مندوحه در محلّ نزاع لازم است و عدم تقیید عنوان مسأله به قید مندوحه به خاطر وضوح آن است.