ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت اوّل

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت اوّل

باسمه تعالی شأنه

مقدّمه: در سابق گفته شد که علم اصول از چهار بخش تشکیل شده است.

الف: مباحث الفاظ.

ب: مباحث ملازمات عقلیّه. این بخش به مستقلّات و غیر مستقلّات منقسم شد. غیر مستقلّات، پنج مسأله است که عبارتند از: مسأله اجزاء، مسأله مقدّمه واجب، مسأله ضدّ، مسأله نهی از عبادت و معامله، مسأله اجتماع امر و نهی.

ج: مباحث حجّت.د: مباحث اصول عملیّه.

بحث ما فعلا در مسأله اجتماع امر و نهی است.

مسأله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی.

در این مسأله از ده جهت بحث می‌شود.

جهت اوّل: درباره‌ی محلّ نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی دو نظریّه وجود دارد.

نظریّه اوّل: نظریّه مشهور: نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی، در تضادّ و عدم تضادّ احکام است.

توضیح: در مسأله اجتماع امر و نهی، نزاع در این است که آیا احکام مثل وجوب و حرمت با یکدیگر تضادّ دارند یا خیر. قائلین به تضادّ معتقدند که اجتماع امر و نهی در شیئ واحد محال است و قائلین به عدم تضادّ معتقدند که اجتماع امر و نهی در شیئ واحد ممکن است. بنابراین، نزاع در حقیقت در تضادّ و عدم تضادّ احکام است.

نظریّه دوّم: نظریّه محقّق نائینی: نزاع در مسأله اجتماع امر و نهی، در سرایت و عدم سرایت است.

توضیح: امر از طرف شارع به طبیعتی و نهی به طبیعتی دیگر تعلّق گرفته است. این دو طبیعت، منطبق بر شیئ واحد شده‌اند. مثلاً امر به صلوة و نهی به غصب تعلّق گرفته و این طبیعت صلوة و غصب، بر صلوة مکلّف در دار غصبی منطبق هستند. نزاع در این است که آیا هر یک از امر و نهی به متعلّق دیگری سرایت می‌کند یا خیر. یعنی آیا امر به متعلّق نهی (چیزی که طبیعت منهیّه منطبق بر آن است) و نهی به متعلّق امر (چیزی که طبیعت مأمور بها منطبق بر آن است) سرایت می‌کند یا خیر. اگر مجمع (صلوة مکلّف در دار غصبی) یک وجود باشد، سرایت در بین است و اگر مجمع دو وجود باشد، سرایت در بین نیست. بنابراین، نزاع در سرایت و عدم سرایت است. به بیان دیگر، نزاع در این است که آیا مجمع یک وجود است یا دو وجود. به بیان سوّم، نزاع در این است که مجمع آیا به واسطه‌ی تعدّد عنوان، متعدّد می‌شود یا خیر. قائلین به سرایت معتقدند که اجتماع امر و نهی محال است و قائلین به عدم سرایت معتقدند که اجتماع امر و نهی ممکن است. به بیان دیگر قائلین به وحدت وجودی مجمع معتقدند که اجتماع امر و نهی محال است و قائلین به تعدّد وجودی مجمع معتقدند که اجتماع امر و نهی ممکن است. به بیان سوّم قائلین به عدم تعدّد مجمع به واسطه‌ی تعدّد عنوان معتقدند که اجتماع امر و نهی محال است و قائلین به تعدّد مجمع به واسطه‌ی تعدّد عنوان معتقدند که اجتماع امر و نهی ممکن است.

آدرس جلسه‌ی بعد:

کفایه ج۱ ص۲۳۳: فصل اختلفوا فی جواز اجتماع الامر و النهی ..... الثانی.