موضوع: احکام قطع 38/تجری 9 /استحقاق عقاب بر فعل یا بر عزم 5

○ نهایه الدرایه ج۳ص۳۴س۴

- احکام قطع۳۷/ تجرّی۹/ استحقاقِ عقاب بر فعل یا بر عزم؟ ۵

الف. محقق حائری یزدی ره :

مقدمه اول- جامع و حصه‌ای از عام که به واسطه خصوصیتی تحقق می‌یابد، اختیاری است.

مقدمه دوم- اختیاری بودنِ فعل منوط به آن نیست که آن فعل محطّ اراده‌ای اصلی قرار گیرد بلکه صرفِ مورد التفات بودن و قدرت مکلّف بر انجام و ترکِ آن، کافی در اختیاری بودن خواهد بود.

مقدمه سوم- اختیاری بودنِ جامع در مقام، نظیر اختیاری بودن شرب خمر - در فرضی که غرضِ فاعل نوشیدن مایعی خنک است - خواهد بود. در مورد تنظیر، شرب خمر مورد اراده اصلی قرار نگرفته است ولی از آنجا که مورد التفات و قدرت است اختیاری بوده و استحقاق عقاب بر آن ثابت خواهد بود.

ب. نقد محقق اصفهانی ره:

مقدمه اول - کلام مزبور مجمل است. آیا مقصود از آن نفیِ تعلق هر گونه اراده به جامع است و یا آنکه مراد نفیِ تعلّقِ اراده اصلی به جامع و پذیرش تعلق اراده‌ای غیر اصلی به آن است؟

مقدمه دوم - اگر مراد احتمال اول است و ایشان ره بر آن است که اختیاری بودن عمل متقوم به خصوصِ دو رکن التفات و قدرت است، این نگاه تام نخواهد بود چرا که افزون بر ارکان یاد شده، اختیاری بودن عمل نیازمند به رکن سومی است که عبارت از " صدور عمل از شعور ، قدرت و اراده " است.