موضوع: مباحث الفاظ/مفاهیم14 /مفهوم شرط10

○ نهایه‌الدرایه ج۲ص۴۱۸تعلیقه۲۵۶

- مفهوم شرط (۱۰)

۱. محقق اصفهانی ره در تحفه الحکیم:

الف. و يوصف الكل بوصف الذاتي

عند اعتبارها لنفس الذات

ب. و ما عدا الامكان غيريا يقع

و فيه لانقلابه قد امتنع

ج. و يوصف الجميع بالقياسي

و الفرق واضح بلا التباس

د. اذ لا اقتضاء في القياسي كما

يكون في الغيري عند الحكماء

ه‌. بل الملاك محض الاستدعاء

طورا و طورا عدم الاباء

۲. حکیم سبزواری ره :

یک. وجوب بالقیاس الی الغیر: ضرورت تحقق شیء با نظر به غیر به نحو استدعاء ( اعم از اقتضاء ) است.

دو. وجوب بالقیاس الی الغیر هم با وجوب ذاتی و هم با وجوب غیری جمع می‌شود چه اینکه از آن دو منفرد نیز خواهد بود.

سه. امتناع بالقیاس الی الغیر: ضرورت عدم تحقق شیء با نظر به غیر به نحو استدعاء.

چهار.‌ امتناع بالقیاس الی الغیر هم با امتناع ذاتی و هم با امتناع غیری جمع می‌شود چه اینکه از آن دو منفرد نیز خواهد بود.

پنج. امکان بالقیاس الی الغیر : عدم ضرورت تحقق شیء و عدم ضرورت عدم تحقق شیء با نظربه غیر .

شش. امکان بالقیاس در اشیائی تحقق دارد که میانِ آنها علاقه طبیعیه نبوده باشد.

۳. محققاصفهانی ره : امتناع ذاتی و امتناع وقوعی، محال عقلی نامیده می شوند و امتناع بالقیاس الی الغیر محال عادی نامیده می شود.