« فهرست دروس

درس خارج فقه استاد مهدی گنجی

94/11/14

بسم الله الرحمن الرحیم

أحكام أموات/أحكام محتضر /مكروهات

موضوع: أحکام أموات/أحکام محتضر /مکروهات

فصل في المكروهات‌

و هي أمور، الأول: أن يمس في حال النزع فإنه يوجب أذاه.

مسّ میت در حال نزع مکروه است. «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: ثَقُلَ ابْنٌ لِجَعْفَرٍ وَ أَبُو جَعْفَرٍ جَالِسٌ فِي نَاحِيَةٍ- فَكَانَ إِذَا دَنَا مِنْهُ إِنْسَانٌ قَالَ لَا تَمَسَّهُ- فَإِنَّهُ إِنَّمَا يَزْدَادُ ضَعْفاً- وَ أَضْعَفُ مَا يَكُونُ فِي هَذِهِ الْحَالِ- وَ مَنْ مَسَّهُ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ أَعَانَ عَلَيْهِ- فَلَمَّا قَضَى الْغُلَامُ أَمَرَ بِهِ- فَغُمِّضَ عَيْنَاهُ وَ شُدَّ لَحْيَاهُ الْحَدِيثَ».[1]

و بعضی شبهه کرده‌اند که ممکن است حرام باشد، شبهه در حرمت از این جهت است که این کار سبب اذیّت محتضر می‌شود. لکن ما می‌گوئیم دلیلی بر حرمت چنین اذیّتی نداریم، همین که فقهاء بر ظاهر این (لا یمسه) تمسّک نکرده‌اند و فتوی به حرمت حرمت نداده‌اند، برای قول به عدم حرمت کفایت می‌کند؛ لکن کراهت آن ثابت است. فوقش این است که بگوئیم أحوط این است که مسّ نکنند.

الثاني: تثقيل بطنه بحديد أو غيره.

أهل سنّت می‌گویند که مستحب است که چیزی بگذاریم، ولی در بین شیعه، اجماع بر کراهت گذاشتن حدید است و غیر آن از باب الغاء خصوصیّت است؛ مرحوم صاحب جواهر[2] از مرحوم شیخ طوسی نقل می‌کند که این را از شیوخ به صورت متواتر شنیده‌ایم. و همین مقدار که مخالف أهل سنّت است، برای قول به کراهت کافی است، (الرشد فی خلافهم)، پس لا أقل کراهت وضع حدید ثابت است.

الثالث: إبقاؤه وحده فإن الشيطان يعبث في جوفه.

تنها گذاشتن محتضر کراهت دارد. «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ وَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِي خَدِيجَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَيْسَ مِنْ مَيِّتٍ يَمُوتُ وَ يُتْرَكُ وَحْدَهُ- إِلَّا لَعِبَ الشَّيْطَانُ فِي جَوْفِهِ».[3] مراد از (من میّت یموت) محتضر است.

الرابع: حضور الجنب و الحائض عنده حالة الاحتضار.

در باب43، أبواب الإحتضار چند روایت بر این مطلب دلالت دارد. «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ علیه السلام الْمَرْأَةُ تَقْعُدُ عِنْدَ رَأْسِ الْمَرِيضِ- وَ هِيَ حَائِضٌ فِي حَدِّ الْمَوْتِ فَقَالَ لَا بَأْسَ أَنْ تُمَرِّضَهُ- فَإِذَا خَافُوا عَلَيْهِ وَ قَرُبَ ذَلِكَ فَلْتَتَنَحَّ عَنْهُ وَ عَنْ قُرْبِهِ- فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَتَأَذَّى بِذَلِكَ». و «وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى عَنْ رَجُلٍ عَنِ الْمِسْمَعِيِّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يَسَارٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تَحْضُرِ الْحَائِضُ الْمَيِّتَ- وَ لَا الْجُنُبُ عِنْدَ التَّلْقِينِ وَ لَا بَأْسَ أَنْ يَلِيَا غُسْلَهُ».[4]

الخامس: ‌التكلم الزائد عنده.

السادس: البكاء عنده.

السابع: أن يحضره عمله الموتى.

الثامن: أن يخلى عنده النساء وحدهن خوفا من صراخهن عنده‌.

موارد سابق در کتاب جواهر در جواهر آمده است، اما این چهار مورد جواهر موجود نیست؛ و مرحوم حکیم هم در مستمسک هم هیچ روایتی را نیاورده است. ما هم خیلی گشتیم و روایتی پیدا بکنید، فقط این روایت را پیدا کردیم، که می‌فرماید کسی که می‌خواهد بمیرد، در هنگام مردنش، کلام حسن بگوئید. «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْكُوفِيِّ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام مُرُوا أَهَالِيَكُمْ بِالْقَوْلِ الْحَسَنِ عِنْدَ مَوْتَاكُمْ- فَإِنَّ فَاطِمَةَ لَمَّا قُبِضَ أَبُوهَا أَسْعَدَتْهَا بَنَاتُ هَاشِمٍ- فَقَالَتِ اتْرُكْنَ التَّعْدَادَ وَ عَلَيْكُنَّ بِالدُّعَاءِ».[5]

شاید بشود این موارد را که مرحوم سیّد آورده است و مرحوم صاحب جواهر آنها را نیاورده است، در بعض کتب نا معتبری (در بحث آداب) اینجور چیزها را نقل کرده‌اند. که بعضی از اینها سبب تعذّی میّت و بعضی سبب تعذّی ملائکه می‌شوند، مثلاً گریه کردن در کنار میّت و حضور عمله موت و همچنین صراخ و تکلّم زائد، موجب أذیّت شدن میّت می‌شود، و تکلّم زائد از این جهت که قول حسن نیست، نیز می‌تواند مکروه باشد؛ ‌و لعلّ بعضی از علماء هم فتوی داده‌اند به کراهت اینها و طبق مبنای مرحوم سیّد، اخبار من بلغ اینها را می‌گیرد، لذا فرموده این موارد کراهت دارد؛ و بعید است مرحوم سیّد اینها را از خودش نقل کرده باشد. اینکه اینها را به صورت نهی یا امر بیان نموده است، مضافاً بر اینکه اجماع داریم که وجوب و حرمت ندارند؛ یک قاعده‌ای داریم که ما از خارج می‌دانیم که بعضی چیزها ملاک الزامی ندارد. و همچنین اگر اینها واجب یا حرام بودند، واضح می‌شد.

فصل لا يحرم كراهة الموت‌

دلیل بر اینکه مکروه داشتن موت، حرام نیست، أوّلاً: از چیزهائی است که قابل حرمت نیست. (عُرفا هم از زلزله فرار می‌کنند). ثانیاً: مرحوم صاحب وسائل در باب 19، أبواب الإحتضار، روایاتی را آورده است که از آنها عدم حرمت فهمیده می‌شود. «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام لَمَّا أُسْرِيَ بِالنَّبِيِّ (صلّی الله علیه وآله وسلّم) قَالَ يَا رَبِّ- مَا حَالُ الْمُؤْمِنِ عِنْدَكَ قَالَ يَا مُحَمَّدُ- مَنْ أَهَانَ لِي وَلِيّاً فَقَدْ بَارَزَنِي بِالْمُحَارَبَةِ- وَ أَنَا أَسْرَعُ شَيْ‌ءٍ إِلَى نُصْرَةِ أَوْلِيَائِي- وَ مَا تَرَدَّدْتُ فِي شَيْ‌ءٍ أَنَا فَاعِلُهُ كَتَرَدُّدِي فِي وَفَاةِ الْمُؤْمِنِ- يَكْرَهُ الْمَوْتَ وَ أَكْرَهُ مَسَاءَتَهُ الْحَدِيثَ».[6] با توجه به اینکه در این روایت از قول خداوند متعال نقل می‌نماید که اگر شخص مؤمن از موت کراهت داشته باشد، من هم او را ناراحت نمی‌کنم، معلوم می‌شود که کراهت موت مکروه نیست، و إلّا جای پاسخ‌گوئی مثبت خداوند نبود.

عبارت عروه (نعم يستحب عند ظهور أماراته أن يحب لقاء الله تعالى).

مستحب است که وقتی مرگ را احساس می‌کند، لقاء خدا را دوست داشته باشد. «وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ جَمِيعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ- أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ- وَ مَنْ أَبْغَضَ لِقَاءَ اللَّهِ- أَبْغَضَ اللَّهُ لِقَاءَهُ قَالَ نَعَمْ- قُلْتُ فَوَ اللَّهِ إِنَّا لَنَكْرَهُ الْمَوْتَ- قَالَ لَيْسَ ذَلِكَ حَيْثُ تَذْهَبُ‌إِنَّمَا ذَلِكَ عِنْدَ الْمُعَايَنَةِ- إِذَا رَأَى مَا يُحِبُّ فَلَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَتَقَدَّمَ- وَ اللَّهُ تَعَالَى يُحِبُّ لِقَاءَهُ وَ هُوَ يُحِبُّ لِقَاءَ اللَّهِ حِينَئِذٍ- وَ إِذَا رَأَى مَا يَكْرَهُ- فَلَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَبْغَضَ إِلَيْهِ مِنْ لِقَاءِ اللَّهِ- وَ اللَّهُ يُبْغِضُ لِقَاءَهُ».[7] بشر تا امید به نجات دارد، دست و پا می‌زند تا نجات پیدا کند، وقتی دید که چاره‌ای ندارد تسلیم می‌شود.

عبارت عروه (و يكره تمني الموت و لو كان في شدة و بلية بل ينبغي أن يقول‌ : اللهم أحيني ما كانت الحياة خيرا لي و توفني إذا كانت الوفاة خيرا لي).

«الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِيُّ فِي الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَخْلَدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ النَّحْوِيِّ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي أُسَامَةَ عَنِ الْوَاقِدِيِّ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ (عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الزُّبَيْرِيِّ عَنْ مُرِيدِ بْنِ الْهَادِ) عَنْ هِنْدٍ بِنْتِ الْحَارِثِ الْقُرَشِيِّ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلّی الله علیه وآله وسلّم) عَلَى رَجُلٍ يَعُودُهُ وَ هُوَ شَاكٍ- فَتَمَنَّى الْمَوْتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ لَا تَتَمَنَّ الْمَوْتَ- فَإِنَّكَ إِنْ تَكُ مُحْسِناً تَزْدَدْ إِحْسَاناً- وَ إِنْ تَكُ مُسِيئاً فَتُؤَخَّرُ تُسْتَعْتَبُ فَلَا تَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ». و «وَ رَوَى الْعَلَّامَةُ فِي الْمُنْتَهَى عَنِ النَّبِيِّ (صلّی الله علیه وآله وسلّم) قَالَ: لَا يَتَمَنَّى أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ لِضُرٍّ نَزَلَ بِهِ - وَ لْيَقُلِ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْراً لِي- وَ تَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْراً لِي».[8]

عبارت عروه (و يكره طول الأمل).

«مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام مَا أَنْزَلَ الْمَوْتَ حَقَّ مَنْزِلَتِهِ مَنْ عَدَّ غَداً مِنْ أَجَلِهِ- قَالَ وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام مَا أَطَالَ عَبْدٌ الْأَمَلَ- إِلَّا أَسَاءَ الْعَمَلَ قَالَ وَ كَانَ يَقُولُ- لَوْ رَأَى الْعَبْدُ أَجَلَهُ وَ سُرْعَتَهُ إِلَيْهِ- لَأَبْغَضَ الْعَمَلَ مِنْ طَلَبِ الدُّنْيَا».[9]

عبارت عروه (و أن يحسب الموت بعيدا عنه).

اینکه انسان فکر کند که هنوز چند سال زنده است، کراهت دارد، بلکه باید همیشه مهیّای موت باشد. دلیل بر این مطلب همان روایت فضاله است که در فرع قبل مطرح شد (مَا أَنْزَلَ الْمَوْتَ حَقَّ مَنْزِلَتِهِ مَنْ عَدَّ غَداً مِنْ أَجَلِهِ) که در این فقره می‌فرماید حقّ منزله مرگ باید رعایت شود.

عبارت عروه (و يستحب ذكر الموت كثيرا).

‌«مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام حَدِّثْنِي بِمَا أَنْتَفِعُ بِهِ- فَقَالَ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ أَكْثِرْ ذِكْرَ الْمَوْتِ- فَإِنَّهُ لَمْ يُكْثِرْ إِنْسَانٌ ذِكْرَ الْمَوْتِ إِلَّا زَهِدَ فِي الدُّنْيَا».[10] تعلیل‌هائی که در این روایت مطرح شده است، مناسبت با استحباب دارد، البته به یاد مرگ بودن، منافاتی با زندگی عادی ندارد، مراد این است که در کنار زندگی روزانه، به یاد موت هم باشید؛ چنانچه سیره امامان و پیامبران هم همین بوده است، که هم به یاد موت بودند و هم زندگی دنیا را داشتند.

عبارت عروه (و يجوز الفرار من الوباء و الطاعون و ما في بعض الأخبار من أن الفرار من الطاعون كالفرار من الجهاد مختص بمن كان في ثغر من الثغور لحفظه نعم لو كان في المسجد و وقع الطاعون في أهله يكره الفرار منه).

اگر وبا و طاعون یا بلیّه‌ی عامه‌ای آمد، فرار کردن از آن، کراهت ندارد. فقط روایت داریم مگر کسانی که مرز نشین هستند «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فِي الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمُتَوَكِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِيِّ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام الْقَوْمُ يَكُونُونَ فِي الْبَلَدِ- فَيَقَعُ فِيهَا الْمَوْتُ- أَ لَهُمْ أَنْ يَتَحَوَّلُوا عَنْهَا إِلَى غَيْرِهَا قَالَ نَعَمْ- قُلْتُ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلّی الله علیه وآله وسلّم) عَابَ قَوْماً بِذَلِكَ- فَقَالَ أُولَئِكَ كَانُوا رَبِيَّةً بِإِزَاءِ الْعَدُوِّ- فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ أَنْ يَثْبُتُوا فِي مَوْضِعِهِمْ- وَ لَا يَتَحَوَّلُوا مِنْهُ إِلَى غَيْرِهِ- فَلَمَّا وَقَعَ فِيهِمُ الْمَوْتُ- تَحَوَّلُوا مِنْ ذَلِكَ الْمَكَانِ إِلَى غَيْرِهِ- فَكَانَ تَحْوِيلُهُمْ مِنْ ذَلِكَ الْمَكَانِ إِلَى غَيْرِهِ- كَالْفِرَارِ مِنَ الزَّحْفِ».[11] و یا کسی که داخل مسجد است، فرار نکند. «عَلِيُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِي كِتَابِهِ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْوَبَاءِ يَقَعُ فِي الْأَرْضِ- هَلْ يَصْلُحُ لِلرَّجُلِ أَنْ يَهْرُبَ مِنْهُ- قَالَ يَهْرُبُ مِنْهُ- مَا لَمْ يَقَعْ فِي مَسْجِدِهِ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ- فَإِذَا وَقَعَ فِي أَهْلِ مَسْجِدِهِ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ- فَلَا يَصْلُحُ لَهُ الْهَرَبُ مِنْهُ».[12] شاید هم از این باب است که همه کمک بکنند، تا آن مشکل بر طرف شود.


[1] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص468، باب44، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1.
[2] - جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، ج‌4، ص27 (و يكره أن يطرح على بطنه حديد في المشهور كما في المختلف و الروضة، بل في الخلاف الإجماع على كراهة وضع الحديد على بطن الميت مثل السيف، و كفى بذلك حجة لمثلها، مضافا إلى ما في التهذيب أنه سمعناه من الشيوخ مذاكرة، و إلى مخالفته للمنقول في الخلاف عن الشافعي من الاستحباب، بل في المقنعة نسبة طرح الحديد عليه إلى العامة).
[3] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص466، باب42، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1.
[4] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص467، باب43، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1 و 2.
[5] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌3، ص241، باب70، أَبْوَابُ الدَّفْنِ وَ مَا يُنَاسِبُهُ‌، ح1.
[6] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص428، باب19، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1.
[7] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، صص429 - 428، باب19، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح2.
[8] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص449، باب32، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1 و 2.
[9] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص437، باب24، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1.
[10] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص434، باب23، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح1.
[11] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص430، باب20، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح2.
[12] - وسائل الشيعة، الشیخ الحر العاملی، ج‌2، ص431، باب20، أبواب الإحتضار و ما یناسبه، ح5.
هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo