مساله چهارم: الافضل کلمات الفرج - بررسی « و سلام علی المرسلین» در قنوت/أصالة الاحتياط /الأصول العملية

موضوع: الأصول العملية/أصالة الاحتياط / مساله چهارم: الافضل کلمات الفرج - بررسی « و سلام علی المرسلین» در قنوت

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.

بسم الله الرحمان الرحیم.

مسائل قنوت

مساله چهارم: الافضل کلمات الفرج

بحث در تتمه مساله چهار بود که فرمود و الافضل کلمات الفرج. ما گفتیم خیلی صاف نیست که افضل کلمات الفرج باشد. اونی که هست در مورد کلمات الفرج روایت فقیه بود که در وتر و جمعه بود. خبر ابی بصیر در قنوت جمعه بود. اونی که اطلاق داشت مرسلی بود که بنا بر تسامح در ادله سنن و یکی هم در فقه الرضا بود. فقه الرضا را دوباره، فقه الرضا گفت در همه نمازها؟ ظاهرا اون هم وتر بود.

در همه نمازها این دعای فرج مستحب باشد نه، ما دلیل معتبری نداریم که مرحوم سید فرموده و الافضل کلمات الفرج. بعضی ها تعبیر کردند و اولی کلمات الفرج است در نماز وتر. اولی. اولی به لحاظ حکم واقعی است. افضل به لحاظ استحبابش هست. اولی برای تحفظ بر استحباب است. اگر گفتند ترکش اولی است تحفظا بر اون تکلیف واقعی. اگر گفتند مستحب است یعنی خودش مستحب است. افضل است خودش افضل است. چون اون روایت فقه الرضا هم گیر دارد و روایت فقیه هم که فی الوتر گفته مرسله گیر دارد از نظر سندی، افضل نمیتوانیم بگوییم. و الاولی کلمات الفرج اون هم در، اولی به لحاظ همین که روایت امده شاید راست باشد.

سوال:؟؟؟

جواب: اون مهم نیست ها! مطلق باشد یا نباشد این و الافضل دلیل نیاز دارد. دلیلش فقط با تسامح در ادله سنن درست میشود. چون ما روایت معتبری نداریم بر افضلیت. ولی اگر گفتیم و الاولی دلیل نمیخواهد. اولی این است بهتر است از باب این که یک روایت ضعیفه ای داریم. از باب این که اخبار من بلغ داریم. اخبار من بلغ داریم برای اولی کافی است ولی افضل اثبات استحباب اکید است. اثبات استحباب اکید نیاز به دلیل معتبر دارد ولی اولی نه. اولی دلیل معتبر نمیخواهد احتمال کافی است. مرحوم سید فرموده و الافضل کلمات الفرج ما افضل را نمیتوانیم قبول کنیم. اولی کلمات الفرج است بعید نیست. خصوصا که میگویند در فقه الرضوی هم امده به نحو مطلق. در اون روایت مرسله فقیه امده در خصوص وتر، جمعه، مثلا کسی الغای خصوصیت بکند و بگوید فرقی نیست بین وتر و جمعه. در هر حال افضل دلیل معتبر میخواهد مگر بنا بر قاعده تسامح که ما گیر داریم. چون قاعده تسامح قبول نداریم یک. دلیل معتبری بر افضلیت نداریم دو، به جای و الافضل بنویسیم و الاولی کلمات الفرج و هی ...

مثل این که این کلمات فرج، نه مثل این که، در بعضی از روایات معتبره هم امده و برای فرج پیدا کردن از غم و غصه این ها امتیاز دارد.

سوال:؟؟

جواب: اشکال ندارد ما اولی میگوییم. ادم در قنوت هم یک چیزی بگوید که مشکلش حل بشود و فرج حاصل بشود چیز خوبی است دیگه. فرج مهم است رفع مشکل مهم است.

اولی کلمات الفرج و هی لا اله الا الله... در این کلمات الفرج اون وقت روایات مختلف است. همان طور که مرحوم اقای حکیم فرموده اینی که سید بیان کرده مثل این که همه اش را نمیشود با روایات درست کرد. حالا شما تتبع کنید و ما بینهن و رب العرش .... تا اینجا گیر نیست.

بعد دارد: ويجوز أن يزيد بعد قوله: وما بينهن وما فوقهن مرحوم اقای حکیم گفته ما روایتی پیدا نکردیم. حالا بهتر میشود که پیدا کرد ببینیم فوقهن هست یا نه. مرحوم اقای حکیم فرموده اما زیاده فوقهن فلم اقف علی ماخذ لها. وما تحتهن، مناسبتش که همین هست که ما فوق هم بیاید. چون وقتی میگوید و ما بینهن و ما تحتهن شاید کسی که این را اضافه کرده گفته نمیشود. مناسبت حکم و موضوع این است وقتی میگوید ما بینهن ... ما تحتهن هم هست. حالا تتبع کنید اگر پیدا شد.

سوال:؟؟؟

جواب: خب مصباح که به روایت نسبت نمیدهد میگوید و الاولی. روایت نیست که. در کلمات فقها هست ولی روایتی مرحوم اقای حکیم گفته را ما پیدا نکردیم.

سوال:؟؟؟

جواب: فرق اولی و افضل این است که اولی به حیثیت واقع نظر دارد مثل این که میگویند مثلا نماز ظهر اولی است نماز جمعه افضل است. افضل به جهت خود فعل نظر دارد. افضل فعل را میگوید فضیلت دارد باید استحباب داشته باشد ولی بهتر این است که این بیاوری از باب تحفظ بر واقع. شریعت که نگفته اولی این است که این جور بیاوری. ولی گفته افضل این است. افضل کار شریعت است. اولی کار علما است. این هم یکی از فرقهای اولی و افضل است.

سوال:؟؟؟

جواب: اشکال ندارد اونها علی المبنا است دیگه.

مرحوم سید فرموده: كما يجوز أن يزيد بعد قوله: العرش العظيم عرش عظیم هم در بعضی روایات هست. کدام روایت بود عرش عظیم؟ هست گیری ندارد خیلی چی ندارد. مهمش از این جا است

بررسی « و سلام علی المرسلین» در قنوت

عرش عظیم که الان خواندیم وسلام على المرسلين اونجا اینجور داشت دیگه. گفت و ما فیهن... و رب العرش العظیم. و سلام علی المرسلین. والحمدلله رب العالمین. کلام واقع شده در این زیاده که و سلام علی المرسلین سند معتبر که ندارد یک جماعتی گفتند. فقط در این رضوی بود. فقه الرضا این جور بود گفت و رب العرش العظیم لیس کمثله شیئ مثل این که از سابق هم این و سلام علی المرسلین محل بحث بوده و استفتا کردند از بعضی ها گفتند اشکالی ندارد. بله در فقه الرضا میگوید فقه الرضایی که وارد در تلقین است. اونجا هست. ما نگاه نکردیم. و سلام علی المرسلین اون مشکلی ندارد در تلقین بگو و سلام.... مشکل در قنوت نماز است که ما میتوانیم سلام علی المرسلین را بگوییم یا نه؟ از چه جهت؟ از جهتی که سلام فرستادن کلام آدمی است. کلام آدمی در نماز مشکل دارد.

بحثی که در اینجا رخ داده همین است این و سلام ... مرحوم سید میگوید اشکال ندارد مرحوم اقای حکیم هم ظاهرش گفته که اشکالی ندارد هر چند اخرش گفته الاولی الاتیان بهذه الزیادات رجاء الخصوصیه ولی باز هم میگوید اشکالی ندارد. سلام .... آیا میتوانیم در قنوت بگوییم یا نه؟ محل اختلاف است. مرحوم اقای خویی گیر کرده که ما میتوانیم سلام علی المرسلین را بگوییم یا نه.

سلام علی المرسلین گاهی به نیت قرانی است. وقتی باید قصد کنیم در قران هم هست و سلام علی المرسلین ما قران را بخوانیم و سلام علی المرسلین به نیت قرائت قران هیچ اشکالی ندارد. سلام علی المرسلین به معنا دعا باشد. سلام بر مرسلین یعنی خداوندا مرسلین را به سلامت دارش. باز هم اشکالی ندارد. در نماز سه چیز استثنا است. قرائت قران، دعا و ذکر خدا. سلام علی المرسلین که ذکر خدا نیست دیگه. اگر اون دوتا بود هیچ مشکلی ندارد. اما سلام علی المرسلین تحیت میخواهیم باشد. درود بر مرسلین باد! آیا این جا دارد یا جا ندارد؟

ما در ذهنمان این آمده که سید که میگوید و سلام علی المرسلین این بعید است که سلام تحیتی باشد. اگر میگفت و السلام علی المرسلین این تحیت است. سلام علی المرسلین احتمال قوی در ذهن ما این است که مرحوم سید که میگوید و سلام علی المرسلین اشکالی ندارد این را دعا انگار کرده. نه تحیت. ما وقتی میخواهیم تحیت میگوییم السلام. سلام که نمیگوییم.

سوال:؟؟؟؟

جواب: درود بر مردان و زنان چنین. لازم نیست بگوییم بر تو. درود بر همه میشود فرستاد. حاضر و غایب.... درود تحیت است. تحیت یعنی ابراز یک معنایی که کاشف از ارتباط خوب من با اونها است. این را میگویند اصلا درود که میگویند به همین غرض است درود بر شما میخواهد ابراز کند دوستیش را به اون که میفرستد

سوال:؟؟؟

جواب: تحیت داعی است دیگه. میخواهیم ببینیم لبش چیست. خدا سلامت بدارد یک بحث است یکی میگوید درود بر تو. ربطی به خدا ندارد. بی دین ها هم میگویند درود بر تو.

سوال:؟؟؟

جواب: ما میگوییم ظاهر سلام علی المرسلین در کلام سید محتمل است قویا سید هم میگوید سلام علی المرسلین اشکالی ندارد به عنوان دعا میگوید. به عنوان قران که خیلی بعید است سلام علی المرسلین به عنوان ایه قران. اون قید میخواهد. به عنوان تحیت این جور نمیگویند سلام علی المرسلین. السلام میگویند. متعارفش این است. سلام علی المرسلین میخواهد برای مرسلین دعا کند خداوندا سلامتی برای مرسلین قرار بده. حالا مهم نیست.

سوال:؟؟؟

جواب: کجا گفته؟ شاگرد؟؟؟ استاد: بله همین جور است اللهم الا ان یقال که این سلام علی المرسلین. میرسیم پس خوب است این را هم گفته. سید گفته به عنوان تحیت گیر دارد

اللهم الا ان یقال که این تحیت چون در روایت امده این را استثنا زده. سلام علی المرسلین چون در روایت فقه الرضا است این را مثلا استثنا زده خیلی روشن نیست. حالا خودش را باید بحث کنیم. سلام علی المرسلین به عنوان تحیت بر مرسلین در نماز مجال دارد یا ندارد.

بعضی ها گفتند مجال ندارد. به دو بیان. بیان اول روایتی است که در مقام است. روایت شیخ در مصباح نقل کرده. گفته وَ فِي الْمِصْبَاحِ قَالَ رَوَى سُلَيْمَانُ بْنُ حَفْصٍ الْمَرْوَزِيُّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الرِّضَا ع يَعْنِي الثَّالِثَ قَالَ: قَالَ: لَا تَقُلْ‌ فِي‌ صَلَاةِ الْجُمُعَةِ فِي الْقُنُوتِ وَ سَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ. به ضم این که نماز جمعه خصوصیتی ندارد. این در هر قنوتی مجال ندارد. پس سلام .... نمیتوانیم در هیچ قنوتی بگوییم. یکی از باب تعبد، روایت مِروزی.

و لکن اولا از نظر سندی گیر دارد ما بحث کردیم قدیم ها. سلیمان بن حفص مروزی را نمیشود درست کرد. مضافا احتمال هست که این خصوصیت داشته باشد. لا تقل فی صلاة....این مخصوص قنوت جمعه باشد و حمل بر مثلا کراهت بکنیم. چون بعید است که در خصوص نماز جمعه ممنوع باشد جاهای دیگری ممنوع نباشد. ظاهر روایت اختصاص به صلاه الجمعه است. لا تقل .... نه. با این ما نمیتوانیم عرضم به خدمت شما.

مهم وجه ثانی است که مرحوم اقای خویی روی این وجه ثانی اعتماد کرده. او اون وجه ثانی این است که سلام فرستادن داخلش میکند در: و تحریمها التکبیر و تحلیلها السلام. سلام محلل است. مخرج است. دوتا گیر دارد. سلام بگوییم کلام آدمی است. یک گیر هم این است که طبق روایات این مخرج از نماز است. اطلاقاتی داشتیم که نماز تحریمها التکبیره تحلیلها التسلیمه اگر یادتان باشد میگفت رکعت دوم نماز گفتند خارج از نماز شدند. اصلا شأن نماز این است که انسان را از نماز خارج میکند.

سوال:؟؟؟

جواب:نه. سلام بر شخص خاص نه. انصراف دارد اون روایات که. یک سلام مشابه اون.

سوال:؟؟؟

جواب: سلام علی النبی روایت دارد مخرج نیست. اما سلام چه فرق میکند السلام علیکم با السلام علی المرسلین؟

مشکل این که ما بتوانیم بگوییم سلام علی المرسلین به نیت تحیت ها! نه نیت قران، نه نیت دعا، محل بحث روشن باشد مشکلش این است که این کلام آدمی است. سند معتبر که ما نداشتیم که اطلاقاتی که میگوید کلام ادمی مضر به نماز است من تکلم عمدا فقد بطلت صلاته میگوید این نماز باطل شد. بیان ثانی که هست این است که بگوییم این سلام مجاز نیست چون این سلام مخرج از نماز است. مویدش هم همان روایاتی بود که میگفت رکعت دوم سلام میگویند.

و لکن همان طور که اقای حکیم اشکال کرده ما چنین اطلاقی نداریم. این که میگوید تحلیلها التسلیم هر تسلیمی تحلیل نماز باشد اطلاق ندارد. التسلیم یعنی همانی که با آن از نماز خارج میشوی. به سلام علی المرسلین ما از نماز خارج نمیشویم که. باید ما السلام علینا... بگوییم. معین کرد روایات. یا السلام علیکم.... بگوییم. این که میگوید تحلیلها التسلیم نه هر تسلیمی همان تسلیمی که من مخرج قرار دادم. تسلیمی که من مخرج قرار دادم این دو صیغه است. بعضی این دو صیغه را در رکعت دوم میگفتند حضرت میفرمود از نماز خارج شدند. تسلیمی را که شریعت مخرج قرار داده هر جا بگویی مخرج است. اما سلام علی المرسلین مخرج قرار داده نه. سلام علی المرسلین مشمول اون ادله ای نیست و تحلیلها التسلیم. التسلیم عهد است ها! همان تسلیمی که من گفتم نه هر تسلیمی. این است که ما نمیتوانیم به روایاتی که تحلیلها التسلیم منع بکنیم گفتن و سلام علی المرسلین را.

میماند وجه سومی که در ذهنم این است که عمده نظر مرحوم آقای خویی این است. سلام علی المرسلین میگوید این کلام آدمی است. یا بگو یکی از این سه تا نیست. بحث است ها! کلام ادمی به عنوان کلام ادمی مبطل نماز است یا نه، من لم یکن قراناً و لا ذکرا. سه چیز نباشد و دعاءً این سه تا نباشد. این هم سلام علی المرسلین هیچ کدام از این سه تا نیست. از این جهت است که سلام علی المرسلین اگر مثلا بگویی که مشابهش بعد بگوید اللهم اَحینا بگوید حیات آل محمد هم بگویی بعد بگویی علیهم السلام گیر پیدا میشود. علیه السلام بگویی مال خود پیامبر ذکر النبی است اشکال ندارد. اما اگر بگویی علیهم السلام تحیت است دیگه. علیهم السلام قران نیست واضح است. اگر در قنوت نماز بگویی اللهم احشرنی مع محمد و آل محمد علیهم السلام مشکل پیدا میشود. علیهم السلام نه ذکر الله است نه ذکر النبی است.

سوال:؟؟؟

جواب: اون داخل دعا است. نمیشود علیهم السلام و دعا نیست.

سوال:؟؟؟

جواب: سلّم علیهم یک مساله است خودم میگویم علیهم.

سوال:؟؟؟

جوابم: معنایش سلام الله نیست. همین را میگویم. بابا علیهم السلام که ما میگوییم کی مقصومان دعاست؟

سوال:؟؟؟

جواب: دو جور است. صل الله دعا است و دعا میکنیم که صلات و سلام را بر اونها بفرستد مصداق دعا است. علیهم السلام سلام الله نیست. بابا کی ما میگوییم امام باقر علیه السلام یعنی سلام الله. خودمان ابراز تحیت میکنیم.

سوال:؟؟؟

جواب: شما میروی مقابل ضریح میاستی میگویید السلام.... چیه. سلام الله؟! بابا علیه السلام همانی را میگویی که اونجا میگویی السلام علیک. اینجا علیه است.

سوال:؟؟؟

جواب: بعید هست که بگوییم علیه السلام اگر به قصد تحیت باشد نماز گیر دارد این بعید که هست.

این را که اضافه کردیم میخواستیم همین استبعاد را بیاوریم. سلام علی المرسلین اگر میخواهید بگویید. غالبا قصد در سلام علی المرسلین قصد نه سلام الله است نه قصد قران است خودش میگوید درود بر مرسلین باد. فارسی سلام علی المرسلین همین است درود باد بر مرسلین. دارد ابراز میکند تحیت را. تحیت به این معنا یعنی من به اونها ارادت دارم اونها از جهت من در امان هستند. معنای سلام این است دیگه. کسی به ادم سلام میکند یعنی ما رفیق تو هستیم. با تو هستیم. از ناحیه ما مشکلی ندارد. از ناحیه ما هر چی هست سلامتی است. اصلا فرق کسی که سلام میکند و نمیکند همین است. سلام میکند ابراز ارادت میکند یعنی با ما هستی و سلام نکند یعنی علیه ما است. سلام ابراز معیت و ارادت است. ابراز این است که ما با شما هستیم.

خب این است که ما باید در اون ادله ای که میگوید کلام ادمی، ما ادعایمان این است ما میگوییم اون ادله ای که میگویند کلام ادمی مانعیت از نماز دارد ما اطلاق اونها را گیر داریم. که آیا کلام ادمی هم که مربوط میشود به ابراز ارادت به معصومین ایا این هم کلام ادمی. کلام ادمی در ذهن ما این است که یعنی صحبت بکنی برو در را باز کن... کلام ادمی این ها است. اما این که بگویم علیه السلام در نماز بگویم السلام علی صاحب الامر.

سوال:؟؟؟

جواب: کلام ادمی هست. اما اطلاقش این را بگیرد!!!

به نظرم کلام ادمی یعنی چیزهایی که مربوط به دنیا و حوائج دنیا است همین صحبت های معمولی را میگوید. این را باید بحث کنیم ما از قدیم الایام این گیر را داشتیم. که در نماز کلام ادمی به معنا من لم یکن قرانا و لا ذکرا و لا دعاءً ممنوع است این اطلاقش را گیر داریم لذا سلام علی المرسلین، همین اطلاق گیر داشتی برائت است دیگه. شک داریم...

سوال:؟؟؟

جواب:حالا ما قصد دعا نداریم. همان که در رابطه با همان نماز است. از توابع نماز است. سلام فرستادن بر مرسلین از توابع نماز است دیگه. خیلی بعید است سلام فرستادن بر مرسلین در نماز مبطل نماز باشد. ارتکاز ما...

پس کلام موکول به این است اون روایاتی که میگوید کلام ادمی مضر است ایا اطلاق دارد حتی این جور کلام ادمی هم که به دین مربوط میشود به اخرت مربوط میشود به اظهار بندگی مربوط میشود خودش از مظاهر بندگی است ایا اطلاق دارد این را میگیرد یا نمیگیرد؟ ما در اطلاق اون که کلام ادمی در نماز ممنوع است مبطل نماز است. بابا به مردم بگو حرف نزن در نماز، کلام ادمی نداشته باش، بعد اگر گفت و سلام علی المرسلین میگوید بابا این کلام ادمی نیست اصلا. سلام علی المرسلین این جزو متممات نماز است.

این است که در نماز هم اگر کسی زیارت عاشورا را خواند میگوییم اشکالی ندارد. ابراز ارادت است. اونهایی که دعا است اشکالی ندارد اونهایی که دعا نیست. لعن الله و اینها که گیری ندارد.

سوال:؟؟؟
جواب: الهی عظم البلاء ربط به خدا داده.

سوال:؟؟؟

جواب: همین ها دیگه. همین مرحوم شیخ استاد اون اواخر همین را گیر داشت در نماز میتواند اون دعا را بخواند یا محمد یا علی یا علی یا محمد اکفیانی...

سوال: محمد که اشکال ندارد!

جواب: اون را شاید بشود درست کرد.

ما همین گیر را داریم که این در نماز گیر دارد چون نه ذکر خدا است نه ذکر النبی است نه دعا است میگوییم این درست است این سه تا نیست ولی اون روایات که منع میکند اون روایات اطلاقش ما گیر داریم. اطلاق گیر داشتیم نوبت به برائت میرسد شک داریم این مانعیت دارد یا نه، برائت از مانعیت. این را داشته باشیم بحث خواهیم کرد. فعلا مرحوم اقای خویی میگوید که نه این کلام ادمی است مانعیت دارد نمیتوانی این را بگویی. اقای حکیم اصلا صحبت نکرده. نمیدانم مفروغ عنه.

سوال:؟؟

جواب: جایش این جا بود. سلام علی المرسلین از این جهت بحث نکرده. رفته سراغ روایت ضعیفه و مخرجیت... این جهت مهم است که سلام علی المرسلین مبطلیت دارد این جهت را بحث نکرده. مهم نیست. کلام تتمه دارد ملاحظه کنید انشالله.

سید: والأحسن أن يقول بعد كلمات الفرج: اللهم اغفر لنا وارحمنا وعافنا واعف عنا إنك على كل شئ قدير.