سیره متشرعه دلیل لزوم موالاة/موالات /كتاب الصلاة

موضوع: كتاب الصلاة/موالات /سیره متشرعه دلیل لزوم موالاة

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.

بسم الله الرحمان الرحیم.

وجوب موالات در افعال صلات

بحث در موالات بود که مرحوم سید در آخر اون مساله فرمود كما تجب الموالاة في المذكورات تجب في أفعال الصلاة بمعنى عدم الفصل بينها على وجه يوجب محو صورة الصلاة در نظر مرحوم سید ملاک صدق صلات است که اگر موالات به هم بخورد صلات صدق نکند باطل است و اما اگر نه، موالات به هم خورد ولی باز هم میگویند صلات، اشکالی ندارد. این بحث موالات یک بحث پیچیده ای است. از نظر اقوالی تتبع بکنید. مرحوم آقای حکیم فرموده که سابقین غالبا موالات را نیاوردند که یکی از شرایط موالات است. بلکه اینها در اون قواطع مثلا گفته اند فصل طویل قاطع صلات است. اونجا گفته اند معتبر است موالات یک شرط اضافه ای باشد در نماز، ایشان ادعا میکند در غالب کلمات سابقین نیست.

سوال:؟؟

جواب: بله در جواهر هم بحث کرده. آقای خویی هم گفته موالات را صاحب جواهر. حالا میگویم اون را.

از نظر اقوالی خیلی صاف نیست که مثلا موالات مسلم است. یکی از شرایط شرعیه نماز است نه، تسالمی باشد اجماعی باشد اینها نیست.

بررسی دلیل بر اشتراط موالات

از نظر ادله که موالات شرط است یا نه، مرحوم اقای خویی در بحث اصولش ادعا کرده که موالات شرط شرعی است. موالات بین به اصطلاح همین مذکورات. اون موالات بین حروف و کلمات اونها نه. اونها اصلا محقق خود عنوان است. نه. این که حمد را خواند بعدش موالات را مراعات کند سوره بخواند. سوره را خواند موالات را مراعات کند رکوع بکند، اونجا ادعا میکند که ما دلیل شرعی داریم بر اعتبار موالات. ولی در اینجا که میرسد نه. دلیل شرعی اونجور. فقط این جا میگوید سیره متشرعه بر این است که موالات باید بین اجزای نماز باشد صدق بکند نماز بر اون نحوی که اورده نماز صدق بکند. کلامی را که در اصول اورده در بحث قاعده تجاوز در باب استصحاب، اونها خیلی گیر دارد. فرض شک را مثلا گفته شک داریم که آیا موالات به هم خورده یا نه، استصحاب میکنیم بقای موالات را. موالات حکم شرعی نیست. اونها را ما نتوانستیم بفهمیم. در اینجا فرموده که سیره متشرعه است که ما دیروز گفتیم اقای حکیم انکار کرده نه، اقای حکیم هم بعد از اینکه فرموده کبری مسلم است. کبری این که باید صدق بکند بر این مجموعه نماز، نماز واجب است. باید بر این مجموعه نماز صدق بکند این بحث ندارد. کبری لاریب فیها است. راست هم میگوید. نماز واجب است باید صدق کند این مجموعه نماز. اما صدق میکند این نماز است یا نه، عرف عام گفته که ملاک نیست. فرموده ملاک عرف خاص است. همین که اقای خویی هم میگوید. سیره متشرعه که این نماز هست یا نه، مرجع ما سیره متشرعه است. دلیل بر این که موالات شرط است پس این میشود. ما یک دلیل لفظی نداریم. یک اجماعی نداریم. موالات شرط است از بابی که ماموربه بدون موالات صدق نمیکند نماز واجب است. موالات نباشد یعنی اون چیزی که وقتی نبود صلات بر این صدق نمیکند. نه، عرف عام بگوییم صلات صدق میکند یا نه، میگوید چه میدانم. نه، عرف خاص. متشرعه، ایشان بعدش هم مثل مرحوم اقای خویی میگوید طریق به این که این مجموعه نماز است یا نه، سیره متشرعه است.

مشکل در مساله: راه احراز موالات

و لکن ما در اون هم گیر داریم سیره متشرعه، چطور الان سیره متشرعه در محل کلام چطور سیره متشرعه ای است که این قدر بین مجتهدین اختلاف است. خود اینها نمیدانند داستان چیست. یا فتواهایشان با هم اختلاف دارند یکی میگوید احتیاط کند یکی میگوید احتیاط لازم است. چطور سیره متشرعه ای است که این همه علما نمیتوانند کشفش کنند. از سیره متشرعه بفهمیم که این مقدار فاصله بیاندازی نماز به آن نمیگویند. مرحوم نائینی میگوید نه، فصل زیاد نباید بندازی. سور طوال را نباید بخوانی. نماز صدق نمیکند. باز بعضی ها گفته اند نه، سوره بقره را بخوان. اشکال ندارد. نماز صدق میکند. چطور مرجعیت عرف عام است. عرف چطور میفهمد. فقها گیر دارند. صدق صلات به چه مقدار است واقعا پیچیده است. سیره متشرعه دست خوش فتاوی علما است. الان سیره متشرعه این است که نماز یک قداستی دارد خوردن در نماز با نماز سازگاری ندارد. یا مثلا امضا کردن وسط نماز میگوید با نماز سازگاری ندارد، در حالی که اینها بلااشکال عیبی ندارد. ما از سیره متشرعه حدود نماز را بفهمیم، کجا نماز صدق میکند و کجا نماز صدق نمیکند، نه، ما نمیتوانیم بفهمیم. سیره متشرعه دست خوش عوارض است. بله، لفظی را بگویند یک معنایی اراده کنند اونجا سیره متشرعه چون به ارتکاز بر میگردد و عمل نیست، عملی متشرعه دارند الان بگوییم در همان زمان هم همین بوده اشکال ندارد. مساله صلات به چه چیزی صدق میکند کجا صدق میکند و کجا صدق نمیکند این مربوط به عمل نیست. مربوط به ارتکاز است. ارتکاز متشرعه دست خوش فتاوی علما است.

بله؛ ما قبول داریم یک قدر متیقنی دارد. یک نمازی خوانده وسطش قبله تغییر نکرده ولی دستی تکان داده و یک رقصی کرده. اون هم نه آنی. آنی هم باشد معلوم نیست باز. مثلا یک نیم ساعتی طول کشیده. یک مدتی طول کشیده. مثلا بگوییم نه. این نماز نیست. اما اگر دستی تکان داده و مختصری بوده و قبله به هم خورده چرا این نماز نیست. روشن نیست. این که مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی با ارتکاز متشرعه، ارتکاز میخواهند مطلب را حل بکنند نه، ما ارتکاز متشرعه نمیتوانیم.

راه دیگری هم نداریم که این مضر به صدق نماز هست یا نه. این هم راه دیگری نداریم. به خاطر همین اختلاف زیاد است دیگه. الان با چه مقدار از سکوت از صدق صلاتیت میافتد. اختلافی است. با چه مقداری از قرائت از صدق صلاتیت میافتد، اختلافی است، روشن نیست. واقعش همین که اینها روشن نیست. فقط ما از بعضی چیزها که مثلا فرموده میتوانید مرضعه بچه اش را شیر بدهد یا میتواند کسی مثلا عقرب را دیده حرکت کند به سمتش بکشد. حیّه را بکشد. ما فهمیدیم نماز این جور متسلسلی که الان در ذهن بعضی ها هست که نباید وسطش هیچ کار غیر نمازی صورت بگیرد نه، این جور نیست. اشکال ندارد در حال نماز تلفنش زنگ زده و پیام میدهد که بعدا زنگ بزن. اینها دلیل بر این است که ارتکاز متشرعه معیار نیست. الان متشرعه این را خیلی بد میدانند. میگویند این چه نمازی است. حالا ممکن است جرئت نکنند که همه آنها بگویند باطل است. اصلا ایستاده زنگ تلفن خورده میاستد پیامک میدهد. یک پیامک مفصلی بعد ادام میدهد. بابا اون که داشت شیر میدهد نداشت که اندک. گفت اشکالی ندارد شیر بدهد. حالا اون مرکز شیر باز بشود یا نه اون هم تامل دارد ها! حالا بگو با حجاب. حالا اون نگاهش کنید. شیر دادن بچه کشتن حیه باز کردن در اشاره کردن به افراد که وسط نماز این جور چیزهایی باشد با اتصال نماز مضر نیست، این مقدارش هست. مازاد بر این تابع همان صدق نماز است.

صدق میکند نماز یا نه، در ذهن ما این است که اگر از جنس دعا، قرائت قران، اینها باشد بعید نیست که ما فرمایش نائینی را نتوانستیم قبول کنیم، بعید نیست که باز هم نماز پرباری است. این نماز است. در حال نماز است. بابا نماز دعا است دیگه. قرائت است. خب حالا قرائت سوره بقره میخواند. بعید نیست.

سوال:؟؟؟

جواب: اینها مناسبات حکم و موضوع است. نماز یک نوع تذللی است. حالا یک تذلل دیگری هم وسطش باشد به ذهن میزند که.

سوال:؟؟

جواب: اشکالی ندارد. نشستن بابا قیام را به هم بزند بشیند که اشکال ندارد.

سوال:؟؟

جواب: نمیگویند در حال نماز است؟ این که قبله را به هم نمیزند با کسی صحبت نمیکند مردم میگویند این در حال نماز. حالتش حالت نمازی است.

در هر حال. این را میخواستیم بگوییم که در موالات در نماز ما خطاب شرعی نداریم که شاید ظاهر کلام مرحوم اقای خویی باشد در اصولش، که او میگوید دلیل داریم شرعا موالات معتبر است. مگر که مقصودش دلیل داریم شرعا، یعنی مثلا این فعل مرکب انصراف دارد نماز، یعنی افعال متوالیا. انصراف دارد نماز به افعال متوالیا، که این هم ما نمیتوانیم قبول کنیم. نماز. همین که سید گفته. ملاک نماز صدق بکند. اما توالی شرط شرعی باشد همان طور به نقل اقای حکیم کثیری از قدیمیها نیاوردند ما هم نتوانستیم بفهمیم که موالات شرط شرعی است. سید هم از کلامش پیدا نیست که شرط شرعی است ها! میگوید موالات معتبر است تا این حد که صدق نماز نکند. نه که واقعا موالات مثل طهارت یک دلیلی دارد. نه. دلیلش همین صدق عنوان است. موالات شرط است. یعنی یک کارهایی نکند در وسط نماز که دیگه به این عملش نگویند نماز. از خود اقیموا الصلاة این مطلب را در بیاورد. نه یک شرط زائدی.شرط زائد ما نتوانستیم بفهمیم. همین که سید فرموده. این شرط زائد را از سیره، خطاب لفظی که اصلا ندارد. از سیره متشرعه هم نمتیوانیم بفهمیم. فقط این که نماز یک مرکبی است و همین، اون که در ذهن ما هست، معتبر است در نماز موالات از اون جهت که نماز یک مرکبی است که میدانیم از خارج میدانیم صدق این مرکب علی کل حال نیست.

صبح شروع کرده الله اکبر. بعد وسطش. قبله هم به هم نخورده. کارهای زیادی کرده تا قُبیل طلوع فجر بعد بگوید حمد را بخواند نه. صلات یک مرکبی است که برای صدقش در ارتکاز ما این است یک نوع موالاتی پی در پی بودن، نه پی در پی بودن به نحو اطلاق. یا بفرما صلات یک افعالی است که برای صدق صلات بر اون افعال نیاز است که خیلی فاصله بینشان نشود. که البته یک جاهایی هم که فاصله میشود به سکوت به فعل دیگر به قرائت که اینها مختلف هستند ها! فاصله به قرائت ممکن است از صدق صلاتی نندازد بگوید این هم سنخ نماز است. اما به محاسبه کردن اموال مردم این زود از صدق صلاتی میندازد. فاصله انداختن به اون چیزی که از صدق صلاتی بیاندازد که این یختلف به اختلاف اون که فاصله میاندازد. سکوت است یا کارهای دنیوی است یا قرائت ادعیه و قران است. نه. اینها فرق میکند. ما نمیتوانیم یک ضابطه بدهیم که همه جا را حلش بکند. ولی میتوانیم همین که سید میگوید یک جوری باشد که عرفا به این بگویند صلات.

سوال:؟؟

جواب: اما کجا عرف میگوید صلات و کجا نمیگوید صلات این واضح نیست. عرفا بگویند در حال نماز است. عرف خاص ها! عام نه. عام چه میداند نماز یعنی چه. عرف خاص بگوید نماز است. که یختلف به اختلاف این فاصله انداز یخلتف.

سوال:؟؟

جواب: اون قدر متیقنش را میگوییم ها! نه از باب حجیت. نه. واضح است. قطعا است دیگه. اون جاها که قطعا میگویند نماز است. یک جاهایی قطعا میگویند نماز نیست. یک جاهایی هم شک داریم.

اگر شک کردیم چکار بکنیم؟ مرحوم اقای خویی در همان مصباح الاصول فرموده استصحاب میکنیم بقای هیئت اتصالیه را که این را هم باز ما نفهیدیم. استصحاب میکنیم بقای هیئیت اتصالیه را. هیئیت اتصالیه که موضوع حکم نیست. عنوان نماز متعلق حکم است. من الان شک دارم که مثلا نیم ساعت سکوت کردم بعدا ادامه دادم آیا اون که ادامه دادم قابل التحاق هست، به این مجموعه میگویند نماز یا نه؟ قبلش که هنوز سکوت نکردم قطعا نماز بود. ما اون را شک نداریم. بر اثر این فاصله ای که پیدا شد شک داریم که آیا ضم اون به اون، ما استصحاب را در تدریجیات قبول داریم ها! اما این جا تدریجیات نیست. این جا یک نوع انقطاع است. این انقطاعی که پیدا شد باز هم به این فعل من میگویند صلات یا نه. استصحابی را که اقای خویی در محاضرات فرموده ما اون را نفهمیدیم که چی را استصحاب کنیم. هیئیت اتصالیه که متعلق حکم نیست. عنوان نماز. آیا ضم این به اون، این مجموعه را میگویند نماز یا نه، این مجموع را بگویند نماز حالت سابقه ندارد. قبلا بله، قبلا نماز بود. ما باید برای امتثال تکلیف احراز بکنیم که اونچه را که اوردیم معنون به عنوان صلات است. اگر مدتی فاصله شده که شک داریم در این که به این مجموعه صلات میگوید یا نه، مجالی برای استصحاب نیست. همان شبیه اجرای استصحاب هیئت اتصالیه که در اصول بحث میکردند.

سوال:؟؟

جواب: اینها متعلق نیستند اینجا. نه متعلق هستند و نه موضوع. نگفته شارع مقدس که فصل نباشد تا شک کنیم فصل هست یا نه.... مانع صحبت نیست. هیئت اتصالیه یک امر وجودی است. این هیئت اتصالیه اجزای قبلی داشت. اجزای فعلی را که داریم میاوریم شک داریم که ایا این هیئت اتصالیه باقی است یا نه، هیئت اتصالیه متیقن ما مال اجزای سابقه است. مشکوک ما هیئت اتصالیه سابق به لحاظ است. این حالت سابق ندارد. این است که اگر ما شک کردیم.

حاصل الکلام: اگر یک جایی یقین پیدا کردیم به این نماز است که مبادی این یقین همان روایات را نگاه کنی. شیر دادن و کشتن حیه و اینها موثر است در این که شما یقین پیدا کنی هنوز هیئت اتصالیه نماز باقی است. اگر در جایی شما اطمینان پیدا کردی که هیئت اتصالیه باقی است فبها. اما اگر شک داری باقی است یعنی شک داری عملت لاحقا، استمرارا صلات هست یا نه، اینجا جای اصل عملی نیست، باید احتیاط کرد.

سوال:؟؟؟

جواب: بابا مانع که میگویم. مانعیت شرعیه که ندارد حساب کنیم ان را. همین را میگویم ندارد. هیئت تکوینی را از بین میبرد.

سوال:؟؟؟

جواب: فصل طویل نه حکم شرعی است و نه موضوع حکم شرعی است. شبهه موضوعیه شک دارم فصل طویل محقق شده یا نه، فصل طویل نه حکم شرعی است و نه موضوع حکم شرعی است.

سوال:؟؟؟

جواب: استصحاب عدم فصل ربطی به، اقای خویی اخرش استصحاب عدم فصل کرده، استصحاب عدم فصل جاری نمیشود. ما عنوان نماز را شک داریم این عنوان نماز واجب است.

سوال:؟؟

خب دیگه حالا این بحثش در اصول است. طولانی است. میخواستیم فقط اشاره کنیم. سید هم این مقداری که گفته راحت است. میگوید صدق بکند صلات. فصل اگر شد بعد ادامه بدهی اگر صدق کرد صلات، صحیح است. صدق نکرد باطل است. اما اگر شک کردیم دیگه بحث نکرده. فرض شک در آن محل بحث است. مرحوم اقای خویی این را در مصباح در بحث قاعده فراغ و تجاوز فکر کنم امر هشتم بود گفت اینها را. در امر هشتم اونجا اورده اون هم قابل مناقشه است. فرمایشاتی که اونجا اورده قابل مناقشه است.

حاصل الکلام: اگر شک کردیم صلات بر اثر این فصل، اول گفتیم خیلی از فصل ها مانعیت از صدق صلات ندارد. حالا در بعضی از فصل ها اگر شک کردیم که آیا مانعیت دارد یا نه، چون عنوان صلاتی که یک عنوان مجموعی است برای این افعال، شک داریم در انعقادش، شک در عنوان موجب وجوب احتیاط است. این در شبهه موضوعیه. مفهومیه اش هم همین گیرها را دارد. این که اقای خویی بحث کرده شبهه موضوعیه است ها! در شبهه حکمیه اونجا بدتر از این است دیگه. شک داریم مفهوم صلات. خب باید احراز کنیم عنوان صلات را.اون که واجب شده صلات است. ما باید در مقام امتثال احراز این عنوان بکنیم. اگر شک داریم در مفهوم که ایا مفهوم صلات شامل این جا میشود یا نه، شبهه مفهومیه مجرای اشتغال است. اونجا واضحتر از اینجا است.

سوال:؟؟

جواب: در جایی که عنوان است. شبهه مفهومیه دو جور بود. شبهه مفهومیه ای که برگشتش به این بود که نمیدانیم عنوان صلات صدق میکند یا نه، شک در تحصل عنوان مجرای اشتغال است.

حالا تامل بکنید دیگه اینها بحثهایی است که آقایان مطرح نکرده. بعد مرحوم سید گفته بعضی از مصادیق را اورده. تطويل الركوع رکوع را تطویل کرده هیچی نمیگویند. أو السجود أو إكثار الأذكار أو قراءة السور الطوال لا تعّد من المحو فلا إشكال فيها. سید دائر مدار محو است. ایا صدق صلات محو شده یا نه، میگوید شما رکوع را ادامه بدهید. رکوع طویل روایت داریم که تمجید کرده از بعضی از مصلینی که صاحب رکوع طویل هستند. فلیطول ما استطاع. رکوع به نیت خضوع. به نیت خضوع همین طور ادامه بدهید. ذکر بگوید یا نگوید. نمیدانم مرحوم نائینی چطور اینجاها را اشکال میکند نفهمیدیم. نگاه کنید ببینید منشا اشکالش چیست

احتیاط نسبت به موالات عرفیه

مساله دوم الأحوط مراعاة الموالاة العرفية بمعنى متابعة الأفعال بلافصل همین که الان انجام میدهیم وإن لم يمح معه صورة الصلاة ، فاصله بیاندازی محو نمیشود ولی اتصال هم ندارد. موالات عرفیه اضیق است. موالات عرفیه اضیق است از بحث ما. همان پی در پی بیاوری دیگه. سکونی سکوتی در کار نباشد. و لو سکون و سکوت هم باشد باز به این نماز میگویند. همین که الان در ذهن عوام مردم هست. موالات عرفیه. همین طور بایستی هیچی نگویی این را عرف نمیپسندد. چرا ساکت هستی. ادامه بده. الاحوط قطعا این مراعات موالات عرفیه قطعا مبرئ ذمه است. مطابق احتیاط است.

وإن كان الأقوى عدم وجوبها ، وكذا في القراءة والاذكار. افعال را واجب نیست که موالات عرفی داشته باشد. نه. خصوصا فصل بیافتد به دعا مثلا. دعا کند زیاد دعا کند. قرآن بخواند. وجهی ندارد. فرمایش نائینی را نگاهش کنید. آمده گفته نه. باید موالات عرفی را کأنّ میگوید نماز بدون موالات عرفی نماز نیست. کتاب پیشم نبود به چه بیانی مرحوم نائینی فتوا داده گفته موالات عرفی لازم است. حالا بعضی احتیاط کردند. کاری نداریم. فتوا داده که موالات عرفی کأنّ مثلا میگوید موالات عرفی نباشد خیلی طول بکشد میگویند این نماز نیست بابا. این مشغول نماز خواندن نبود. مشغول دعا کردن بود.

سوال:؟؟؟

جواب: بعید است. خصوصا اگر اشتغال داشته باشد. سکوت نکند. اشتغال دارد همین سوره طوال میخواند. حمد و سوره را خوانده. دعاهای زیادی میخواند. بعید است. میگویم نگاهش کنید ببینید. چی بوده در ذهن مبارکش.

سوال:؟؟؟

جواب: نائینی این طور بود دیگه.

در افعال و کذا فی القرائه و الاذکار. این بهتر نبود احوط را اول در قرائت بیاورد. افعال اسهل است. قرائت است که ممکن است مثلا وسط قرائت دعا میکند ایاک نعبد و ایاک نستعین بعد میرود در عالم خودش که صراط علی را ادامه بدهد.اونجا شبهه قوی تر است. این که مرحوم سید میگوید و کذا فی القرائه در ذهنم این است که بعضی ها در قرائت احتیاط کردند. در افعال احتیاط نکردند. در قرائت این شبهه هست که اینها فاصله بیاندازی با سوره حمد منافات دارد. این شبهه اش قوی است اما در افعال بین رکوع و سجود فاصله بیاندازی. از رکوع بلند شدی دعا زیاد بخوانی. اونجا شبهه اش اضعف است. یک فکری بکند. این که میگوید و کذا.... در ذهنم بود بگوید احوط مراعات موالات عرفیه است در قرائت و اذکار و کذا در افعال. افعال امرش اخف است.

ولی هر کدام که باشد نه. اون احتیاط همان طور که فرموده احتیاط مستحب است. اگر اون داستان شیر دادن نبود. اون داستان قتل حیه نبود. اونهایی که روایت رسیده. و اون داستان تطویل ائمه نبود. نمازهایشان را طولانی میکردند به ادعیه انصافش این بود که ما گیر میکردیم. این ارتکاز نائینی دور از ذهن نیست. ولی مشکل ما این است که بابا ائمه ما تطویل میکردند تسبیحات زیاد میگفتند قرائت قران داشتند. خیلی بعید است اینها مضر باشد به صدق نماز. ما مشکلمان این است. ولی اگر اونها نباشد انصافش این است که شبهه دارد. گفته نماز بخوان. نماز هم اینها است. تکبیر و قرائت و رکوع و سجود اینها را گفتیم بخوان. شبهه اتصال قوی است. در مرکبات، در وضو میگوید وضو بگیر اتصال است. غسل را هم روایت داریم که سر و گردن یک دفعه باشد. همان هم گیر داشت. اگر اون روایت نبود غسل کن، امر به یک مجموعه ارتباطی به ذهن میزند اتصال را. هفت تا شوط طواف عرفیش همین است که پی در پی باشد. ساعت هفت یکی بزنیم. ساعت هشت برویم یک دور بزنیم. اینها خلاف عرف است.

سوال:؟؟

جواب: حالا اون روایت داریم. درست است

حالا این بحث که امر به یک مرکب تتابع بین آنها، صاف نیست ها! باید احتیاط کرد. شبهه اش قوی است. امر به مرکب، امر ارتباطی ، امر وحدانی، به یک مرکب ظاهرش این است که پی در پی بیاوری. ما که در نماز این قدر جرئت پیدا کردیم به خاطر همین داستان های شیر دهی و قتل حیه و امثال اینها است که وگرنه اصل اولی همان که نائینی فرموده.

سوال:؟؟