عفت/صفات مؤمن /جنود عقل و جهل

موضوع: جنود عقل و جهل/صفات مؤمن /عفت

عفت در سیره و سخن امام صادق (علیه‌السلام)

یکی از توصیه‌های مهم امام صادق (علیه‌السلام)، توصیه به عفت و عفاف است. «والعفة وضدّها التهتك»[1] این توصیه نه‌فقط در حوزه اخلاق فردی، بلکه در ابعاد گوناگون زندگی انسان نمود دارد. در این درس، به تبیین ابعاد مختلف عفت از منظر قرآن و روایات پرداخته می‌شود.

۱. معنای عفت:

عفت یعنی خویشتن‌داری و پاکدامنی؛ یعنی انسان خود را از انجام کارهایی که خلاف شرع یا مروت و شأن انسانی است، باز دارد.

● تعریف جامع عفت: «الکفّ عمّا لا یحلّ»[2] ؛ یعنی بازداشتن نفس از آنچه حرام است.

ابعاد مختلف عفت:

الف) عفت در برابر شهوات: یکی از مهم‌ترین مصادیق عفت، خودداری از شهوترانی‌های خلاف است. عفیف کسی است که خود را از گناهان شهوانی دور نگه می‌دارد.

ب) عفت در مال و درآمد: عفت تنها در بُعد جنسی نیست. عفت در مال نیز اهمیت ویژه دارد: پرهیز از غذای حرام، اجتناب از پول شبهه‌ناک، رعایت پرداخت خمس، مراقبت در اینکه سهم فقرا در اموال ما ادا شده باشد.

ج) عفت ظاهری و مناعت طبع: در قرآن درباره فقیرانی سخن به میان آمده که ظاهر آبرومندانه‌ای دارند و انسان جاهل، آن‌ها را بی‌نیاز می‌پندارد: ﴿يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ﴾[3] انسان‌های عفیف، با طبع بلند و رفتار بزرگوارانه زندگی می‌کنند، حتی اگر از نظر مالی در تنگنا باشند.

د) عفت در اموال یتیمان: در سوره نساء آمده است: ﴿وَ مَنْ کانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ﴾[4] اگر کسی که سرپرستی یتیم را به عهده دارد خودش توانگر است، حق ندارد از اموال یتیم بردارد و باید با عفت از آن‌ها مراقبت کند تا روزی که آن مال را به او بازگرداند.

هـ) عفت برای کسانی که توان ازدواج ندارند: در قرآن کریم آمده: ﴿وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا﴾[5] کسانی که توان ازدواج ندارند، باید عفت خود را حفظ کنند تا ان‌شاءالله خداوند آن‌ها را از فضل خویش بی‌نیاز سازد.

و) عفت برای زنان سالمند: در قرآن به گروهی از زنان اشاره شده که به دلیل سن و سال، دیگر تمایلات ازدواج ندارند: ﴿وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاّتِی لا یَرْجُونَ نِکاحاً ...﴾[6] این زنان اگر بدون زینت‌طلبی، پوشش خاصی نداشته باشند، گناهی بر آنان نیست. با این حال، عفاف و وقار در رفتار و ظاهر حتی برای این گروه نیز حفظ می‌شود.

جایگاه عفت در جامعه اسلامی:

اسلام عفت را نه‌فقط یک فضیلت فردی، بلکه یک اصل اجتماعی می‌داند. جامعه‌ای که اعضای آن از عفت برخوردار باشند، از بسیاری از مفاسد اجتماعی، اقتصادی، و خانوادگی در امان خواهد بود.

۴. نمونه‌ای از عفت در جامعه امروز:

روحانیون متعهد و پاک‌دست که با حداقل امکانات و عفت زندگی می‌کنند، نمونه‌ای از انسان‌های عفیف‌اند. ظاهر آبرومندانه، ولی با مشکلات فراوان، همان است که قرآن می‌فرماید: ﴿يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ﴾

نتیجه‌گیری:

عفت، کلید سلامت روح و جامعه است. در همه ابعاد زندگی، از معاشرت تا معاش، باید تلاش کرد تا خود را از ناپاکی، حرام و خلاف دور نگه داشت. این همان سیره امامان و بزرگان دین ماست و راهی است برای رسیدن به رضای الهی.