قاعده ثانویه/علاج تعارض /تعادل و تراجیح

موضوع: تعادل و تراجیح/علاج تعارض /قاعده ثانویه

بنابراین اگرچه ظاهرا اختلاف نظری وجود ندارد که جمع دلالی مقدم بر اخبار علاجیه است، لکن حمل عام بر خاص، آن هم با این اختلافی که در اجرای آن بین فقهاء وجود دارد را هم نمی‌توان یک جمع عرفی قلمداد کرد، بلکه مطابق با ویژگی‌هایی که روایات دارد، برای بدست مراد جدی امام علیه‌السلام چاره‌ای جز حمل عام بر خاص وجود نخواهد داشت. شایان ذکر است که به زعم مرحوم آخوند نیز تنها به گونه‌ای می‌توان بین روایات مختلف جمع کرد که اصحاب و متشرعه بین روایات جمع می‌کرده‌اند و تعدّی از این وجوه به وجوه جمع دیگری که برخی مدعی عرفی بودن آن‌ها هستند، جائز نیست (گویا مرحوم آخوند اعتبار این گونه وجه جمع را سیره متشرعه می‌داند نه عرف و عقلاء) ؛ برخلاف دیدگاه عده‌ای نظیر مرحوم شیخ طوسی که معتقدند چون این روایات مختلف از گوینده حکیم صادر شده است، تا می‌توان باید بین آن‌ها جمع کرد (الجمع مهما امکن اولی من الطرح) و دلیلی بر لزوم عرفی بودن یا سیره متشرعه بودن آن وجه جمع وجود ندارد.

مختار در مسأله

به نظر می‌رسد اخبار علاجیه شامل تعارضات بدوی نمی‌شود و جمع دلالی مقدم بر اخبار علاجیه خواهد بود، لکن این جمع دلالی نه برگرفته از سیره عقلائیه و عرف است (خلافا للمشهور) و نه برگرفته از از سیره متشرعه (خلافا الآخوند) و نه می‌توان از هر راهی که شده بین روایات مختلف جمع کرد (خلافا للشیخ الطوسی)، بلکه یک نوع جمع استنباطی است که به مقتضای امور ذیل صورت می‌گیرد:

    • از آنجا که اهل البیت علیهم‌السلام ما را تشویق به حفظ و نشر و فهم و تدبر در روایات کرده‌اند، بدست می‌آید که احادیث معصومین برای تمام عصور قابل فهم بوده و رسیدن به مقصود و مراد جدی امام امر در دسترسی است؛

    • فهم حدیث باید مطابق با مختصات ذاتی روایات (که در احادیث ذکر شده) و متناسب با کیفیت القاء کلام از سوی معصومین علیهم‌السلام و روش مخاطبه ایشان (که با ممارست و تعمیق در روایات بدست می‌آید) باشد؛

    • امامان علیهم السلام به دواعی و عوامل مختلفی (اعم از سیاسی و غیر سیاسی) قادر نبود‌اند که مقصود خود را همیشه به صورت شفاف و صریح بیان کنند و از دو پهلو سخن گفتن و مختلف حرف زدن اجتناب نمایند؛