تفسیر سوره «بقره»/ تفسیر آیه 113

ادامه تفسیر آیه 113: ﴿«وَ قالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصارى‌ عَلى‌ شَيْ‌ءٍ وَ قالَتِ النَّصارى‌ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلى‌ شَيْ‌ءٍ وَ هُمْ يَتْلُونَ الْكِتابَ كَذلِكَ قالَ الَّذينَ لا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فيما كانُوا فيهِ يَخْتَلِفُون‌»؛﴾ يهوديان گفتند: «مسيحيان هيچ موقعيتى (نزد خدا) ندارند» و مسيحيان نيز گفتند: «يهوديان هيچ موقعيتى ندارند (و بر باطلند)»؛ در حالى كه هر دو دسته، كتاب آسمانى را مى‌خوانند (و بايد از اين گونه تعصب‌ها بركنار باشند) افراد نادان (ديگر، همچون مشركان) نيز، سخنى همانند سخن آنها داشتند! خداوند، روز قيامت، در باره آنچه در آن اختلاف داشتند، داورى مى‌كند.

خداوند متعال در آیه مذکور، دیدگاه واقعی یهودیان و مسیحیان درباره یکدیگر را بیان فرموده است و از سالوس‌بازی آنها پرده برداشته است و آنان را به توجه به کتاب آسمانی خویش؛ به عنوان معیارِ حقّ و حقیقت دعوت کرده است.

در جلسه گذشته عرض شد که نکاتی در رابطه با آیه مذکور، قابل ذکر است که نکته اول و دوم بیان شد.

نکته سوم، این است که آیه مذکور، فقط به یهود و نصاری مربوط نمی‌شود، بلکه فِرَق مختلف مسلمین را نیز شامل می‌شود، به این معنا که مسلمانان نیز باید مواظب باشند که دشمن بین آنها جدایی نیندازد، بلکه باید در برابر دشمنان با هم متحد باشند و نه تنها مسلمین که حتی خودِ شیعیان نیز باید مواظب باشند که به اختلافات دامن نزنند چرا که این اختلافات و نزاعات چیزی جز خشنودی دشمنان در پی ندارد.

خداوند متعال فرموده است:﴿«وَ أَطيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ ريحُكُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرين‌»؛﴾ و از خدا و پيامبرش فرمان بريد و با يكديگر نزاع و اختلاف مكنيد، كه سُست و بددل مى‌شويد و قدرت و شوكتتان از ميان مى‌رود و شكيبايى ورزيد؛ زيرا خدا با شكيبايان است‌.

همچنین، در آیه‌ای دیگر آمده است: ﴿«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ في‌ سَبيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقى‌ إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَياةِ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ كَثيرَةٌ كَذلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبيراً»؛﴾ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هنگامى كه در راه خدا گام مى‌زنيد (و به سفرى براى جهاد مى‌رويد)، تحقيق كنيد! و به خاطر اينكه سرمايه ناپايدار دنيا (و غنايمى) به دست آوريد، به كسى كه اظهار صلح و اسلام مى‌كند، نگوييد: «مسلمان نيستى» زيرا غنيمت‌هاى فراوانى (براى شما) نزد خداست. شما قبلًا چنين بوديد و خداوند بر شما منّت نهاد (و هدايت شديد). پس، (به شكرانه اين نعمت بزرگ،) تحقيق كنيد! خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است.

بعضی از فرقه‌هایی که به ظاهر ادعای اسلام می‌کنند، شیعه را تکفیر می‌کنند، در حالی که مسلمان حق ندارد، مسلمانی دیگر را تکفیر کند. بنابراین، تمام فِرَق مسلمین باید در مقابل دشمنان اسلام، اتحاد و یکپارچگی خود را حفظ کنند.

نکته چهارم، این است که اگر کسی اهل فکر، دانش و فرهنگ باشد، هیچ گروهی را از بیخ و بُن باطل نمی‌داند و این گونه فکر نمی‌کند که فقط خودش بر حق و بقیه بر باطلند. نقل شده است که حضرت عیسی (ع) با شخصی از جایی عبور می‌کرد الاغی را دید که روی زمین افتاده است و مُرده است، آن شخص شروع به مذمّت آن حیوان کرد، حضرت عیسی (ع) فرمود چه داندان‌های سفیدی دارد و به او فهماند که فقط نباید نقاط منفی را دید و همه چیز را سیاه دید، بلکه نقاط مثبت را نیز باید دید.

امیرالمؤمنین امام علی (ع) فرموده است: «اَلْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ، فَخُذِ الْحِكْمَةَ وَ لَوْ مِنْ أَهْلِ النِّفَاقِ»[1] ؛ علم و دانش و حكمت، گمشده مؤمن است، بنابراين حكمت را بگير، هرچند از اهل نفاق باشد