تفسیر سوره «بقره»/ تفسیر آیه 112

ادامه تفسیر آیه 112: ﴿«بَلى‌ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون»؛﴾ آرى، هر كس كه خود را با تمام وجود، به خدا تسليم كند و نيكوكار باشد، پس مُزد وى پيش پروردگار اوست و بيمى بر آنان نيست و غمگين نخواهند شد.

تعبیر «فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ»، به این معناست که هر کس که در برابر خداوند تسلیم باشد و نیکوکار باشد، اجر و مزدش با خودِ خداوند متعال است و از کس دیگری غیر از خداوند متعال برنمی‌آید که اجر او را بدهد و شأن چنین انسانی آن قدر والا و بالاست است که خودِ خداوند متعال که قادر مطلق است پاداش او را خواهد داد.

خداوند متعال در پایان آیه مذکور (آیه 112 بقره)، فرموده است: ﴿«وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون».﴾

حرف «لا» حرف نفی است و خداوند متعال در عبارت مذکور، خوف و حزن را از مؤمنینی که در برابر خداوند متعال تسلیم‌اند و علاوه بر تسلیم بودن، نیکوکار می‌باشند و عمل نیک انجام می‌دهند، نفی کرده است و فرموده است که این افراد، نسبت به آینده و گذشته خود نگرانی ندارند.

تفاوت «خوف» و «حزن»

واژه «خوف» به معنای ترس است و مربوط به آینده است، به این معنا که انسان نسبت به امری که پیش رویش است نگران است. خوف و ترس یکی از عوامل تعیین کننده در زندگی انسان است. عده‌ای به خاطر ترس، زمین‌گیر می‌شوند، مثل کسی که به جبهه جنگ می‌رود و به خاطر ترس و خوفی که به او دست می‌دهد برمی‌گردد و در جهاد شرکت نمی‌کند. ترس، گاهی فکر انسان را مختل می‌کند چون به خاطر ترسی که دارد از انجام خیلی از کارها خودداری می‌کند، مثلاً به خاطر ترس از مخارج زندگی ازدواج نمی‌کند یا به خاطر ترس از اینکه شکست بخورد از تجارت کردن خودداری می‌کند. عیش، لذّت و آسایش در وجود آدم‌های ترسو جایی ندارد و ترس، فضای ذهن و روح آنها را آلوده می‌کند چون همیشه نگرانند که نکند اتفاقی بیفتد و لذا زندگی چنین انسان‌هایی دچار اختلال می‌شود. پس، عدم خوف، نعمتی بس عظیم است که خداوند متعال به بندگان تسلیم و نیکوکار عطا می‌کند.

واژه «حزن» به معنای اندوه است و بر خلاف «خوف» [که به آینده مربوط است]، به گذشته مربوط می‌شود و به این معناست که انسان نسبت به کارهایی که در گذشته انجام داده است، محزون و نگران است.

در کلام عرب، به زمین‌های ناهموار و دارای سنگلاخ که عبور از آنها با سختی و دشواری همراه است، «ارض حزنه» گفته می‌شود و در مقابل آن، «ارض سهله» است که زمین هموار و صاف است. انسانی که حزن و اندوه دارد، گویا در وجودش سنگلاخ وجود دارد که مرتب او را اذیت می‌کند پس، حزن چیزی است که در وجود انسان، ناهمواری و سختی ایجاد می‌کند.

«حزن» از پدیده‌های رایج زندگی انسان است و چون گذرگاهی ناهموار است، عبور از آن دشوار است و تحمل آن به اندیشه نیاز دارد و خداوند متعال فرموده است که خوف و حزن را از انسان‌هایی که در برابر امر پرودگار تسلیم‌اند و نیکوکار می‌باشند برمی‌دارم.