حجیّت و عدم حجیّت خبر واحد «29»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات

موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /حجیّت و عدم حجیّت خبر واحد «29»

فصلٌ في الإجماع على حجية الخبر

و تقريره من وجوه:

أحدها: دعوى الإجماع من تتبُّع فتاوى الأصحاب على الحجّيّة، من زماننا إلى زمان الشيخ، فيُكشف رضاه عليه السلام بذلك(بحجیّة الإاجماع)، و يُقطع به(برضاه)، أو من تتبُّع الإجماعات المنقولة على الحجّيّة.

فصل سوم: اجماع

قوله: «فصل في الإجماع...».

بیان شد قائلین به حجیّت خبر واحد عادل به ادلّهٔ اربعه -آیات، روایات، اجماع و عقل- استناد کرده‌اند که هر یک از آنها در قالب فصلی مستقلّ مطرح گردیده و مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد.

فصل اول و دوم یعنی آیات و روایات بیان گردید و مورد نقد و بررسی قرار گرفتند. در ادامه به بیان فصل سوم یعنی اجماع پرداخته خواهد شد.

اجماع در ما نحن فیه به سه کیفیّت تقریر شده است: اجماع قولی، اجماع عملی فقها و اجماع عملی عقلا.

بیان اجماع قولی

اجماع قولی، یعنی ادّعای وجود اجماع بر حجیّت خبر واحد عادل از جانب علمایی مانند شیخ و تابعین ایشان؟رهم؟، در قبال سیّد مرتضی و تابعین ایشان؟رهم؟که مدّعی اجماع بر عدم حجیّت خبر واحد عادل می‌باشند.

در جهت دست‌یافتن به این اجماع، دو راهکار وجود دارد:

راهکار اول، اجماع محصّل است؛ به این صورت که با تتبّع در اقوال علما از زمان شیخ طوسی؟ره؟ تا الان، برای ما یقین به حجیّت خبر واحد عادل در نزد امام معصوم؟ع؟ حاصل می‌گردد و مخالفت مانند سیّد مرتضی؟ره؟ به جهت معلوم النسب بودن یا به جهت این که ریشه مخالفت آنها برای ما مشخّص است، ضرری به حال اجماع نمی‌زند لذا مرحوم محقّق پس از بیان اجماع امامیّه بر حجیّت خبر واحد عادل در مقام بیان عدم خدشهٔ مخالفت مانند مرحوم سیّد مرتضی به این اجماع، می‌فرمایند:

و لم ینکر سوی المرتضی و اتباعه، لشبهة حصلت لهم... . [1]

و مرحوم شیخ در این زمینه می‌فرمایند:

... كل قول علم قائله و عرف نسبه و تميّز من أقاويل سائر الفرقة المحقّة، لم يعتدّ بذلك القول، لأنّ قول الطائفة إنّما كان حجّة من حيث كان فيها معصوم، فإذا كان القول صادراً من غير معصوم علم أنّ قول المعصوم داخل في باقي الأقوال.. .[2]

راهکار دوم اجماعات منقولی است که در کلمات اعلام بیان گردیده است. برخی علما مانند شیخ طوسی؟ره؟ که عبارت ایشان در گذشته بیان شد، صریحاً نقل اجماع می‌نمایند و عبارات برخی دیگر مانند شهید اول؟ره؟ ظهور در نقل اجماع دارد. ایشان می‌فرمایند:

و قد كان الأصحاب يتمسّكون بما يجدونه في شرائع الشيخ أبي الحسن بن بابويه -رحمة اللّٰه عليهم- عند إعواز النصوص، لحسن ظنهم به، و أنّ فتواه كروايته، و بالجملة تنزل فتاويه منزلة روايته. [3]

وجه استفادهٔ اجماع از این بیان آن است که اگر خبر واحد ظنّی حجّت نبود، تنزیل فتاوای ابن بابویه به منزلهٔ روایات، معنایی نداشته و اعتباری برای فتاوای ابن بابویه ایجاد نمی‌کرد.