حجیّت و عدم حجیّت خبر واحد «27»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات

موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /حجیّت و عدم حجیّت خبر واحد «27»

فصل في الأخبار الّتي دلّت علی اعتبار اخبار الآحاد

فصل دوم: اخبار

بیان شد قائلین به حجیّت خبر واحد به ادلّهٔ اربعه -ایات، روایات، اجماع و عقل- استناد کرده‌اند که هر یک از آنها در قالب فصلی مستقلّ مطرح گردیده و مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرند.

فصل اول یعنی آیات بیان گردید و مورد نقد و بررسی قرار گرفتند. در ادامه به بیان فصل دوم یعنی اخبار پرداخته خواهد شد.

تقریب استدلال

استدلال به اخبار برای اثبات حجیّت خبر واحد عادل از دیرباز در میان اندیشمندان علم اصول مطرح بوده و در این زمینه به چند طائفه استناد شده است که باید تقریب استدلال به هر طائفه به صورت مستقلّ مطرح گردد.

طائفه اول اخبار علاجیّه هستند. مقصود از اخبار علاجیّه، مجموعه‌ای از روایات است که در مقام علاج و ارائهٔ راهکار در صورت تنافی دو خبر با یکدیگر مطرح شده‌اند. این روایات را صاحب وسائل؟ره؟ در باب نهم از ابواب صفات قاضی مطرح نموده‌اند مانند روایت معروف ابن حنظله که می‌فرماید:

سألت أبا عبْد اللَّهِ (ع) عنْ رجلین من أصحابنا بینهما منازعة فی دَین او میراث فتحاکما إلى السلطان وَ إلى القضاة... فَإِنْ كَانَ كُلُّ رَجُلٍ اخْتَارَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا، فَرَضِيَا أَنْ يَكُونَا النَّاظِرَيْنِ فِي حَقِّهِمَا، وَاخْتَلَفَا فِيمَا حَكَمَا، وَ كِلَاهُمَا اخْتَلَفَا فِي حَدِيثِكُمْ؟

الْحُكْمُ مَا حَكَمَ بِهِ أَعْدَلُهُمَا وَأَفْقَهُهُمَا وَأَصْدَقُهُمَا فِي الْحَدِيثِ وَأَوْرَعُهُمَا... .

سه تقریب برای استدلال به این اخبار مطرح شده است که سیّد قزوینی؟ره؟ در تعلیقه معالم، ج۵، ص۲۴۶ به این سه تقریب اشاره می‌نمایند. تقریب مشهور میان اصولیّون آن است که اخبار علاجیّه در مقام علاج تعارض بین دو خبر وارد شده‌اند و شکّی نیست که تعارض میان دو خبر تنها در صورتی محقّق می‌گردد که هر دو حجّت باشند و الّا اگر یکی از این دو حجّت نباشد مجالی برای تعارض میان آنها نخواهد بود، لذا اخبار علاجیّه به دلالت التزامی دلالت بر حجیّت خبر واحد عادل دارند.

طائفهٔ دوم اخبار ارجاعیّه هستند. مقصود از اخبار ارجاعیّه، مجموعه‌ای از روایات هستند که توصیه به اعتماد به برخی روات نموده‌اند، مانند جملهٔ معروف امام صادق؟ع؟ در مورد زراره «رحم الله زرارة لولا زرارة و نظرائه لاندرست احاديث أبي عليه السلام».

در تقریب استدلال به این اخبار گفته شده است: مفاد این اخبار، حجیّت اخبار این راویان خاصّ می‌باشد ولکن در وجه حجیّت آنها سه احتمال مطرح می‌باشد، یکی این که ملاک، وثاقت این راوی باشد، دوم این که، شخصیّت خاصّ هر یک از آنها باشد که طیّ سالیان شاگردی در محضر امام؟ع؟ به آن رسیده‌اند و این شخصیّت به مراتب بالاتر از وثاقت می‌باشد و سوم آن که ملاک صرفاً آن باشد که این افراد، از اصحاب خاصّ ائمّه؟عهم؟ هستند، نه وثاقت آنها و نه شخصیّت اکتسابی خاصّ آنها؛ قرینهٔ تناسب حکم و موضوع و همچنین تعلیل ارجاع به این اشخاص به ثقه بودن آنها در ان روایات احتمال اول را تقویت نموده و به اطلاق خود مطلق خبر اعمّ از خبر مفید علم و خبر مفید ظنّ را در برگرفته لذا دلالت بر حجیّت خبر واحد ثقه نیز دارند.

طائفه سوم، اخبار ترغیب هستند. مراد از اخبار ترغیب، مجموعه‌ای از روایات هستند که مشتمل بر تشویق اصحاب به نقل، کتابت و حفظ احادیث می‌باشند، مانند روایت معروف رسول خدا؟ص؟ که از امام علی؟ع؟ نقل شده است و آن این که رسول خدا؟ص؟ فرمودند:

اللّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفائي ـ قيلَ لَهُ : (يا رسولَ اللّه ) و مَن خُلَفاؤكَ ؟ قالَ : الّذينَ يَأتونَ مِن بَعدي ، و يَرْوونَ عنّي أحاديثي و سُنَّتي ، فيُعَلّمونَها النّاسَ مِن بَعدي.

تقریب استدلال به این اخبار این است که اگر نقل اخبار برای مردم حجّت نبود، ترغیب به نقل، کتاب و حفظ احادیث در این طائفه از روایات معنا پیدا نمی‌کرد.