1405/02/06
بسم الله الرحمن الرحیم
حجیّت و عدم حجیّت شهرت فتوایی «1»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات
موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /حجیّت و عدم حجیّت شهرت فتوایی «1»
فصل
ممّا قيل باعتباره بالخصوص: الشهرةُ في الفتوى، و لا يساعده(یساعد الإعتبار) دليل.
فصل چهارم: حجیّت و عدم حجیّت شهرت فتوایی
یکی از ظنونی که بعضی از علما قائل شدند به این که دلیل خاصّ بر اعتبار و حجیّت آن قائم شده است و به عنوان طریقی از طرق موصله در جهت رسیدن به رأی و نظر شارع مقدّس در جهت استنباط احکام شرعی کاربرد دارد شهرت فتوایی میباشد.
شهرت فتوایی در مقابل شهرت روایی و شهرت عملی است. شهرت فتوایی یعنی یک فتوایی مانند حرمت تراشیدن ریش در بین فقها مشهور است ولی دلیلی بر آن از آیات و روایات وجود ندارد. شهرت روایی یعنی نقل یک روایت در کتب روایی مشهور باشد و شهرت عملی یعنی روایتی که مشهور علما به آن عمل کرده و بر طبق آن فتوا صادر کردهاند ولو این که نقل آن در کتب روایی مشهور نباشد.
بنابراین بحث و نزاع در این است که اگر یک فتوایی در بین فقها مشهور باشد، آیا صرف همین که این فتوا در میان فقها مشهور است برای ما حجیّت داشته و میتواند به عنوان طریقی در جهت رسیدن به قول شارع در مقام استنباط احکام شرعی مورد استفاده قرار گیرد یا خیر؟ مثلاً مشهور فقها و کثیری از آنها فتوا دادهاند به حرمت تراشیدن ریش در حالی که هیچ آیه و روایتی موثّق در مورد حرمت آن وارد نشده است، آیا این شهرت فتوائیّه میتواند برای فقیه در مقام صدور فتوا به عنوان دلیل قرار داده شود؟ به عبارتی آیا ظنّی که از راه شهرت فتوائیّه به دست میآید از حجیّت و اعتبار برخوردار بوده و دلیل خاصّ و قانعکننده بر اعتبار آن وجود دارد یا خیر؟
برای حجیّت شهرت فتوایی به عنوان ظنّ خاصّ در مجموع به سه دلیل تمسّک شده است که مصنّف در صدد نقد و بررسی آنها بر میآید.
دلیل اول فحوا و مفهوم اولویّت است؛ به این صورت که ملاک و مناط در حجیّت خبر واحد حصول ظنّ است لذا اگر ظنّی که از راه خبر واحد به دست میآید باعث حجیّت و اعتبار آن میشود، شهرت فتوایی باید به طریق اولی از حجیّت و اعتبار برخوردار باشد، زیرا ظنّی که از راه شهرت فتوایی حاصل میگردد به مراتب قویتر از ظنّی است که از راه خبر واحد به دست میآید، مثلاً اگر زراره یک مطلبی را برای ما نقل کند، ما چه مقدار ظنّ به مطابقت قول او با واقع پیدا میکنیم؟ بیش از این ظنّ و قویتر از آن، اگر ببینیم مشهور فقها یک فتوایی دادند برای ما حاصل میشود.
