1405/01/16
بسم الله الرحمن الرحیم
حجیّت و عدم حجیّت اجماع منقول «3»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات
موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /حجیّت و عدم حجیّت اجماع منقول «3»
نکتۀ پنجم این است که برای اجماع در اصطلاح و بیان فقها و اصولیّون اقسام مختلفی ذکر شده است، مانند اجماع قولی و اجماع فعلی (سیره)، اجماع بسیط و اجماع مرکّب، اجماع مدرکی و اجماع غیر مدرکی، اجماع محصّل و منقول.
بحث در ما نحن فیه ناظر به قسم اخیر یعنی اجماع محصّل و منقول است. اجماع محصّل، اجماعی است که با جستجو و تفحّص توسط فقیه به دست آمده است. به عبارتی در این اجماع، فقیهی که ادّعای اجماع میکند با جستجو در گفتهها و نوشتههای فقها از گذشته تا کنون، اتّفاق و اجماع آنان را در یک مسأله به دست میآورد و از همین رو برای فقیهی که بدان دست یافته، حجّت است. البته به این شرط که از راهی که خودش آن را معتبر میداند به آن اتّفاق نظر رسیده باشد. بنابراین بحثی در حجّیّت و عدم حجّیّت این قسم به لحاظ کبروی وجود ندارد و نهایتاً در مورد وجه حجّیّت و جهت کاشفیّت آن اختلاف وجود دارد، کما سیأتي.
اجماع منقول، اجماعی است که فقیه خودش به آن دست نیافته، بلکه فقیهی دیگر که آن را به دست آورده، بدون واسطه یا با واسطه برای وی نقل کرده است.
این قسم از اجماع اگر به وسیلهٔ خبر متواتر نقل شده باشد؛ به این صورت که تعداد زیادی از فقها آن را به دست آورده و برای دیگران نقل کرده باشند حجّت است؛ اما اگر به وسیلهٔ خبر واحد نقل شده باشد؛ به این صورت که یک نفر یا تعداد کمی از فقها اجماع را به دست آورده و آن را برای دیگران نقل کردهاند، در حجّیّت آن اختلاف نظر است. محلّ بحث در ما نحن فیه اجماع منقول به خبر واحد است لذا مصنّف در ابتدای بحث میفرمایند: «الإجماع المنقول بخبر الواحد...».
با توجّه به نکات مذکور روشن میگردد که محلّ بحث و نزاع در این است که آیا اجماع منقول به خبر واحد به عنوان یکی از طرق موصله و امارهای از امارات در جهت رسیدن به قول، فعل و تقریر شارع از حجّیّت و اعتبار برخوردار میباشد یا خیر؟ به عبارتی آیا دلیل خاصّ بر حجّیّت و اعتبار آن وجود دارد یا خیر؟
در هر صورت، مباحث این فصل در قالب سه مطلب و سه تنبیه مورد پیگیری قرار میگیرد.
بیان مطالب
قوله: «و تحقيق القول فيه يستدعي رسمَ أمور...».
مصنّف میفرمایند: برای روشن شدن بحث در ما نحن فیه و این که آیا اجماع منقول به خبر واحد از حجّیّت و اعتبار برخوردار میباشد یا برخوردار نمیباشد، باید مطالبی به صورت مستقلّ بیان گردد.
