حجیّت قول لغوی «6»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات

موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /حجیّت قول لغوی «6»

لا يقال: على هذا لا فائدة في ‌الرجوع إلى اللغة.

فإنّه يقال: مع هذا(با این وجود که قول لغوی حجّت نیست) لا يكاد تخفى الفائدة في المراجعة إليها(إلی اللغة)؛ فإنّه ربما يوجب القطع بالمعنى‌، و ربما يوجب القطع بأنّ اللفظ في المورد ظاهرٌ في معنىً -بعد الظفر به(بالمعنی) و بغيره في اللغة- و إن لم يُقطع بأنّه(أنّ اللفظ) حقيقة فيه(في المعنی) أو مجاز، كما اتّفق كثيراً، و هو(قطع به ظهور) يكفي في الفتوى‌.

قوله: «لا يقال: على هذا لا فائدة...».

مصنّف در پایان یک سؤال و جوابی را در جهت دفاع از نظریّۀ خود یعنی عدم حجّیّت قول لغوی مطرح می‌نمایند و آن این که اگر کسی بگوید لازمۀ بیان شما این است که مراجعه به قول لغوی هیچ فایده‌ای ندارد در حالی که علما و فقها در بسیاری از موارد به قول لغوی مراجعه کرده و از آن استفاده می‌کنند، در پاسخ گفته می‌شود لازمۀ بیان ما یعنی عدم حجّیّت قول لغوی به عنوان ظنّ خاصّ این نیست که در مراجعۀ به قول لغوی هیچ فایده‌ای وجود ندارد، بلکه اوّلاً در بسیاری از موارد با مراجعۀ به قول چندین لغت و اتّفاق آنها در بیان معنای یک لفظ، برای انسان قطع به معنای موضوع‌له حاصل می‌گردد لذا فقیه می‌تواند از باب أصالة الحقیقة و قاعدۀ تطابق بین مراد جدّی و مراد استعمالی همان معنا را به عنوان مراد جدّی بر عهدۀ متکلّم قرار دهد و ثانیاً در بسیاری از موارد بعد از علم به معانی مستعمل‌فیه لفظ، قطع به ظهور یک لفظ در یک معنا برای انسان حاصل می‌گردد ولو این که حقیقت بودن آن معنای ظاهری یا مجاز مشهور بودن آن مشخّص نگردد و روشن است که همین مقدار برای استناد در مقام استنباط احکام شرعی و صدور فتوا کفایت می‌کند و نیازی به مشخّص بودن وجه ظهور لفظ در معنا نیست.

فائدة: همان طور که بیان شد مشهور در بین علما این است که قول لغوی از حجّیّت و اعتبار برخوردار می‌باشد ولکن این شهرت در بین قدما است و بسیاری از متأخّرین مانند محقّق خراسانی؟ره؟ قائل به عدم حجّیّت آن به عنوان ظنّ خاصّ هستند لذا مرحوم شهید صدر در ابتدای بحث از حجّیّت قول لغوی در بحوث ج4 ص29 می‌فرمایند:

الجهة السادسة -في حجّيّة قول اللغويّ في إثبات المعنى، و كأنّ المشهور بين المتقدّمين من علمائنا هو الحجّيّة و قد نسب إلى السيّد المرتضى دعوى الإجماع عليه و قد استدلّ بها على الحجّيّة إِلاّ أنّ مشهور المتأخّرين من علماء الأصول ذهبوا إلى عدم الحجّيّة... .[1]

نتیجه نهایی

به نظر می‌رسد قول لغوی به تنهایی به عنوان ظنّ خاصّ از حجّیّت و اعتبار در جهت تشخیص معنای موضوع‌له و تعیین ظهور لفظ برخوردار نمی‌باشد، مگر این که با مرجعۀ به دو یا چند کتاب لغت برای ما نسبت به معنای موضوع‌له یا مستعمل‌فیه قطع حاصل گردد ولکن این ربطی به حجّیّت قول لغوی به تنهایی و به صورت مستقلّ و به عنوان ظنّ خاصّ ندارد، فافهم.