ظنّ خاصّ «4»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات

موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /ظنّ خاصّ «4»

و الظاهر: أنّ سيرتهم(سیرة العقلاء) على اتّباعها(اتّباع الظواهر) من غير تقييد بإفادتها(إفادة الظواهر) للظنّ فعلاً(ظنّ شخصی)، و لا بعدم الظنّ كذلك(فعلاً) على خلافها(خلاف الظواهر) قطعاً(قید من غیر تقیید)؛ ضرورة أنّه لا مجال عندهم(عند العقلاء) للاعتذار(عذر آوردن) عن مخالفتها(مخالفة الظواهر) بعدم إفادتها للظنّ بالوفاق، و لا بوجود الظنّ بالخلاف.

بیان تفصیل منسوب به محقّق کلباسی و نقد آن

مرحوم شیخ انصاری در مورد حجّیّت ظواهر کتاب، تفصیلی را نقل نموده و آن این که:

ربما یجري علی لسان بعض متأخّري المتأخّرین من المعاصرین، عدم الدلیل علی حجّیّة الظواهر إذا لم تفد الظنّ أو إذا حصل الظنّ غیر المعتبر علی خلافها.[1]

یعنی ملاک و مناط در حجّیّت ظواهر، حصول ظنّ شخصی می‌باشد؛ لذا اگر نسبت به ظواهر الفاظ، ظنّ شخصی حاصل گردد، از حجّیّت و اعتبار برخوردار می‌باشند و در غیر این صورت یا در صورت حصول ظنّ شخصی بر خلاف، از حجّیّت و اعتبار برخوردار نمی‌باشند.

شارحین، این تفصیل را به محقّق کلباسی صاحب «إشارات الأصول» نسبت داده‌اند. مرحوم شیخ انصاری می‌فرمایند بعضی از معاصرین ما این نظریّه را از استاد خود به صورت شفاهی شنیده و برای ما نقل کرده‌اند.[2]

مصنّف می‌فرمایند از آنجا که دلیل بر حجّیّت ظواهر کتاب، سیرۀ عقلا بود و آنها در پیروی از ظواهر الفاظ هیچ تفاوتی بین حصول ظنّ شخصی بر وفاق یا عدم حصول آن بر وفاق و یا حصول ظنّ شخصی بر خلاف نمی‌بینند و اگر شخصی از ظواهر الفاظ متکلّم پیروی نکند به ادّعای این که ظنّ شخصی برای من حاصل نشده بود یا ظنّ شخصی بر خلاف حاصل شده بود، او را معذور نمی‌دانند، وجهی برای تقیید حجّیّت و اعتبار ظواهر کتاب به حصول ظنّ شخصی به وفاق و عدم حصول ظنّ شخصی به خلاف وجود ندارد، بلکه ملاک و مناط در حجّیّت ظواهر، ظنّ نوعی است. بنابراین اگر مولا بگوید: «أکرم العلماء»، لفظ «العلماء» ظهور در عموم دارد، اعمّ از این که برای مخاطب ظنّ شخصی به عموم حاصل شود یا این که ظنّ به عموم حاصل نشود و یا این که ظنّ به عدم عموم حاصل گردد، مگر این که قرینه‌ای بر تقیید یا تخصیص وجود داشته باشد.