تعریف مطلق و بیان مصادیق آن «1»/فصل اوّل /مقصد پنجم: مطلق و مقیّد، مجمل و مبیّن

موضوع: مقصد پنجم: مطلق و مقیّد، مجمل و مبیّن/فصل اوّل /تعریف مطلق و بیان مصادیق آن «1»

المقصد الخامس في المطلق و المقيّد و المجمل و المبيّن

فصل [تعريف المطلق]

مقصد پنجم: مطلق و مقیّد، مجمل و مبیّن

مقصد پنجم از مقاصد هشتگانه کتاب کفایة الأصول در مورد مطلق و مقیّد و مجمل و مبیّن می‌باشد. مباحث این مقصد در قالب چهار فصل پیگیری می‌شود:

فصل اول: تعریف مطلق و بیان مصادیق آن

قبل از ورود در اصل بحث، بیان یک نکته مناسب می‌باشد و آن این که اگر چه بحث از مطلق و مقیّد از همان ابتدای تدوین علم اصول در کتب اصولی عامّه و خاصّه مطرح می‌شده است ولکن در گذشته به صورت فصل مستقلّ مورد بحث قرار نمی‌گرفته بلکه به عنوان بابی از ابواب عامّ و خاصّ مورد بحث و بررسی قرار می‌گرفته است؛ مثلاً أبوالحسین بصری از علمای عامّه در کتاب اصولی المعتد در پایان مبحث عامّ و خاصّ به مسأله مطلق و مقیّد پرداخته و در خصوص حمل یا عدم حمل مطلق بر مقیّد سخن گفته است.[1] فخر رازی نیز در المحصول این بحث را از جمله مسائل مربوط به عامّ و خاصّ قرار داده است.[2] از علمای امامیّه نیز سیّد مرتضی در الذریعه[3] ، شیخ در العدّه[4] ، مرحوم محقّق در معارج[5] و علّامه در مبادی[6] این بحث را از جمله مسائل مربوط به عامّ و خاصّ قرار داده‌اند؛ مثلاً مرحوم محقّق در این زمینه می‌فرمایند:

«المسألة الخامسة: في المطلق و المقیّد. و المطلق هو الدالّ علی الماهیّة و المقیّد هو الدالّ علیها مع صفة. مثال الأول قوله تعالی ﴿فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ﴾[7] و مثال الثاني قوله ﴿فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ﴾[8] ...»[9] .

خلاصه آن که ظاهراً علما در گذشته تفاوتی بین اطلاق یک کلام و عموم آن نمی‌دیده اند و به همین جهت مسأله مطلق و مقیّد را به عنوان بابی از ابواب عامّ و خاصّ قرار می‌داده‌اند ولی با توجّه به تفاوت ماهوی مطلق و مقیّد با عامّ و خاصّ، این بحث در بین متأخّرین و معاصرین به صورت مستقلّ مطرح شده است و ظاهراً در بین علمای امامیّه، صاحب معالم برای اولین بار این بحث را به صورت مستقلّ مطرح می‌نمایند و علمای بعد از ایشان مانند: صاحب فصول، صاحب قوانین و صاحب کفایه نیز به صورت مستقلّ مطرح نموده‌اند و به نظر می‌رسد با توجّه به تفاوت ماهوی مطلق و مقیّد با عامّ و خاصّ و تفاوت آنها به لحاظ دلالت و شرایط دلالت، طرح این بحث به صورت مستقلّ صحیح می‌باشد.