ثمره بحث خطابات شفاهیّه «1»/فصل هشتم /مقصد چهارم: عامّ و خاصّ

موضوع: مقصد چهارم: عامّ و خاصّ/فصل هشتم /ثمره بحث خطابات شفاهیّه «1»

فصل

ربما قيل: إنّه يظهر لعموم الخطابات الشفاهيّة للمعدومين[1] ثمرتان:

الأولى: حجّيّة ظهور خطابات الكتاب لهم[2] كالمشافهين.

مصنّف در ما نحن فیه، دو ثمره را که بعضی از علمای علم اصول به عنوان ثمره تعمیم ذکر نموده‌اند، بیان کرده و مورد نقد و بررسی قرار می‌دهند.

بیان ثمره اول: حجّیّت و عدم حجّیّت ظواهر خطابات شفاهیّه برای معدومین

قوله: «الأولى...».

اگر خطابات شفاهیّه، شامل معدومین نیز بشوند، ظهور این خطابات برای معدومین نیز از حجّیّت برخوردار بوده و آنها هم حقّ برداشت و ظهورگیری دارند ولو این که فهم آنها با برداشت و ظهوری که برای حاضرین و موجودین در زمان خطاب منعقد شده است، متفاوت باشد؛ امّا اگر خطابات شفاهیّه مختصّ به حاضرین و موجودین در زمان خطاب باشند، معدومین حقّ برداشت و ظهورگیری نداشته و باید تابع برداشت و ظهوری باشند که برای حاضرین و موجودین در زمان خطاب منعقد شده است. به عبارت دیگر باید تمام سعی و تلاش آنها این باشد که فهم مخاطبین موجود در زمان خطاب را از خطابات شفاهیّه احراز نمایند ولو این که این احراز به واسطه اموری مانند اصل عدم نقل و اصل عدم تحریف و مانند آنها باشد.

این ثمره را ابتدا محقّق قمّی مطرح نموده است. ایشان در مقام پاسخ به این سوال که (فأيّ ثمرة للنزاع) می‌فرمایند:

«قلت: تظهر الثّمرة في فهم الخطاب، فإنّ خطاب الحکیم بما له ظاهر و ارادة غیره بدون قرینة قبیح؛ فإن قلنا: بتوجّه الخطاب إلی المعدومین فلابدّ لهم من أن یبیّنوا فهم الخطاب علی اصطلاحهم و لیس علیهم التفحّص عن اصطلاح زمن الخطاب بل و لا یجوز لهم ذلك بخلاف ما لو اختصّ الخطاب بالحاضرین فیجب علی المتأخّرین التّحري و الإجتهاد في تحصیل فهم المخاطبین و طریقة إدراکهم ولو بضمیمة الظنون الإجتهاديّة و منها أصل عدم النقل و أصل عدم السقط و التحریف و عدم القرینة الحالیّة الدالّة علی خلاف الظاهر و أمثال ذلك»[3] .

خلاصه آن که اگر گفته شود خطابات شفاهیّه اختصاص به موجودین نداشته و شامل معدومین نیز می‌شوند، آنها نیز می‌توانند مانند موجودین به عنوان مخاطب خطابات شفاهیّه در صدد برداشت و ظهورگیری از این خطابات برآمده و با تکیه بر اصول و قواعد در صدد تحصیل فهم از آن خطابات برآیند ولی اگر گفته شود خطابات شفاهیّه اختصاص به موجودین در زمان خطاب دارند و شامل معدومین نمی‌شوند، آنها نمی‌توانند در صدد تحصیل فهم مستقلّ برآیند، بلکه باید در صدد تحصیل فهم موجودین در زمان خطاب برآیند و در نتیجه از باب قاعده اشتراک و مانند آن، همان فهم و برداشت در حقّ آنها نیز ثابت خواهد شد.