موضوع: مقصد اول :أوامر/فصل چهارم : مقدمه واجب /مطلب دوم :مقدمه داخلیه و خارجیه

الأمر الثاني: أنه ربما تقسم المقدمة إلى تقسيمات.

منها تقسيمها إلى داخلية و هي الأجزاء المأخوذة في الماهية المأمور بها و الخارجية و هي الأمور الخارجة عن ماهيته مما لا يكاد يوجد بدونه.

(منها تقسیمها...): بیان مطلب دوم: مقدّمه داخلیه و خارجیه

برای مقدّمه تقسیماتی ذکر شده است که یکی از آن تقسیمات، مقدّمه داخلیه و خارجیه می باشد. مصنّف در تعریف مقدّمه داخلیه می فرمایند: «و هی الأجزاء المأخوذة فی الماهیّة المأمور به» یعنی مقدّمه داخلیه عبارت است از اجزائی که در تشکیل ماهیّت و حقیقت مأمور به و ذی المقدّمه مدخلیّت دارند؛ به گونه ای که اگر آن اجزاء وجود نداشته باشند، حقیقت و ماهیّت مأمور به محقّق نگردیده و عنوان آن مأمور به صادق نمی باشد مانند رکوع و سجده و دیگر اجزای نماز.

و در تعریف مقدمه خارجیه می فرمایند: «و هی الأمور الخارجة عن ماهیّته ممّا لا یکاد یوجد بدونه» یعنی مقدّمه خارجیه عبارت است از اموری که در تشکیل ماهیّت مأمور به و ذی المقدّمه مدخلیّت ندارند ولی تحقّق مأمور به در خارج بدون آن مقدّمه، امکان پذیر نمی باشد مانند شرایط مأمور به مثل طهارت و استقبال إلی القبلة نسبت به صلاة و طیّ طریق نسبت به حجّ.

فائده:

محقق خوئی «ره»[1] در مقام تقسیم مقدّمه به داخلیه و خارجیه می فرمایند: «تقسیمها {أی المقدّمة} باعتبار دخولها فی المأمور به قیدا و تقیّدا و عدم دخولها فیه کذلک إلی أصناف ثلاثة:

1) المقدّمة الداخلیة و هی أجزاء المأمور به الّتی هی داخلة فی حقیقته تقیّدا و قیدا؛ یعنی مقدّمه داخلیه به اجزاء مأمور به گفته می شود که هم جزء و قید داخل در مأمور به می باشد و هم تقیّد آن اجزاء به اجزاء دیگر، داخل در مأمور به می باشد مثلا رکوع هم داخل در ماهیّت و حقیقت نماز می باشد و هم مسبوق بودن آن به سجده نیز داخل در ماهیّت و حقیقت نماز می باشد. از این مقدّمات به جزء نیز یاد می شود.

2) المقدّمة الخارجیة بالمعنی الأعم و قد یطلق علیها المقدّمة الداخلیة بالمعنی الأعم أیضا و هی الّتی تکون خارجة عن المأمور به قیدا و داخلة فیه تقیّداً؛ یعنی مقدّمه خارجیه به معنای اعم که از آن به مقدمه داخلیه به معنای اعم نیز یاد می شود این است که قید داخل در ماهیّت و حقیقت مأمور به نمی باشد ولی تقیّد به آن داخل در حقیقت مأمور به می باشد مثل طهارت از حدث و خبث در صلاة که انجام وضو و غسل و ازاله نجاست از لباس نمازگزار خارج از حقیقت صلاة است و لکن تقیّد یعنی طهارت داخل در مأمور به می باشد به این معنا که طهارت حصه خاصی از نماز می باشد و آن نمازی است که نماز گزار از طهارت برخوردار می باشد. از این مقدّمات به شرط شرعی نیز یاد می شود.