موضوع: مقصد اول:أوامر/فصل اول:مادةأمر /جهت پنجم:اتحاد طلب و اراده(جلسه ششم)

قلت: العقاب إنما بتبعة الكفر و العصيان التابعين للاختيار الناشئ عن مقدماته الناشئة عن شقاوتهما الذاتية اللازمة لخصوص ذاتهما فإن «السعيد سعيد في بطن أمه و الشقي شقي في بطن أمه» و «الناس معادن كمعادن الذهب و الفضة» كما في الخبر و الذاتي لا يعلل فانقطع سؤال أنه لم جُعل السعيد سعيدا و الشقي شقيا فإنّ السعيد سعيد بنفسه و الشقي شقي كذلك و إنما أوجدهما الله تعالى. قلم اينجا رسيد سر بشكست. قد انتهى الكلام في المقام إلى ما ربما لا يسعه كثير من الأفهام و من الله الرشد و الهداية و به الاعتصام.

(قلت...):

جواب های متعدّدی برای اشکال مذکور ذکر کرده اند که محقّق خوئی «ره» در محاضرات[1] همه را ذکر نموده و مورد نقد و بررسی و جمع بندی قرار می دهد و به تعبیر بعضی از بزرگان، محقّق خراسانی «ره» در ما نحن فیه بدترین جواب را انتخاب نموده است. اما جواب محقق خراسانی:

کفر کافر و عصیان عاصی به اختیار خودشان می باشد و اراده آنها مستند به مقدّمات اراده است و مقدّمات اراده به شقاوت کافر و عاصی است و شقاوت آنها ذاتی است و ذاتی لا یعلّل لذا سؤال معنا ندارد.

خلاصه آنکه محقّق خراسانی می فرمایند: ثواب و عقاب، ذاتی اعمال است و سؤال از ذاتی معنا ندارد.

(السعید سعید...):

البته در روایات متعدّدی از اهل بیت «علیهم السلام» در مورد روایت مذکور سؤال شده است و در پاسخ فرموده اند: خداوند متعال از مسیر زندگی کودکی که در رحم مادر است، آگاهی دارد و می داند که این کودک، دوران کودکی، نوجوانی و ایام دیگر خود را چگونه می گذراند لذا خداوند متعال به علم الهی در مورد سعادت و شقاوت انسان ها حکم می نماید.

(و به الاعتصام):

محقّق خوئی «ره» در محاضرات[2] بعد از اینکه مجموعه مطالبی که در این زمینه ذکر نموده است را در قالب 20 نکته خلاصه می کنند، در پایان می فرمایند: «قد اُجیب عن ذلک الإشکال بعدّة أجوبة و قد ناقشنا فی جمیع تلک الأجوبة و قلنا أنّ شیئا منها لا یعالج المشکلة فلا یمکن حلّ هذه المشکلة بصورة صحیحة و بشکل واقعیّ موضوعیّ إلّا علی ضوء نظریة الإمامیّة». (یعنی نظریه الأمر بین الأمرین که در مقابل نظریه جبر و تفویض است و اولین بار توسّط امام علی «علیه السلام» بیان شده است.)