مطلب اوّل: احکام جراحات سر و صورت «6»/فصل سوم: دیه جراحات /کتاب الديات

موضوع: کتاب الديات/فصل سوم: دیه جراحات /مطلب اوّل: احکام جراحات سر و صورت «6»

(و الدامیة و هی التي) تقطع الجلد و ( تأخذ في اللحم یسیرا و فیها بعیران)

بیان عنوان دوّم: دامیه

همان‌طور که بیان شد عنوان دامیه غیر از عنوان حارصه بوده و بیانگر مرتبه‌ای بعد از آن می‌باشد لذا مصنّف در ما نحن فیه در تعریف آن می‌فرمایند: «و الدامیة و هی التي تأخذ في اللحم یسیرا». یعنی دامیه جراحتی است که اندکی وارد گوشت شود. محقّق نیز در شرائع الإسلام به همین کیفیّت تعریف نموده است[1] .

البته شارح در مسالک در تعریف آن می‌فرمایند: «و الدامیة: هی التي تدمي موضعها من الشقّ و الخدش».[2] یعنی دامیه جراحتی است که بر اثر شکافتن پوست و گوشت باعث خون‌ریزی می‌شود.

بنابراین دامیه عبارت است از جراحتی که اندکی وارد گوشت شود و همراه با خون‌ریزی باشد لذا حضرت امام(ره) در تحریر الوسیلة در تعریف دامیه می‌فرمایند: «الدامیة و هی التي تدخل في اللحم یسیرا و یخرج معه الدم ...»[3] .

فائدة

در ما نحن فیه بحثی مطرح می‌باشد و آن این‌که آیا در جراحت دامیه جاری شدن خون و سیلان آن شرط است یا صرف خارج شدن خون کفایت می‌کند و لو این‌که کم باشد؟

صاحب جواهر می‌فرمایند: «و في القواعد: «تسمّی بالدامعة بإهمال العین لأنّها تخرج منها نقطة من الدم کما یخرج الدمع» ».[4] یعنی مرحوم علّامه در قواعد الأحکام از جراحت دامیه به عنوان دامعه یاد کرده است زیرا در جراحت دامیه قطره‌ای خون خارج می‌گردد مانند قطره‌ای از اشک که از چشم خارج می‌شود. این عبارت دلالت بر این دارد که هیچ تفاوتی بین عنوان دامیه و عنوان دامعه وجود نداشته و در تحقّق جراحت دامیه جاری شدن خون و سیلان آن شرط نمی‌باشد لذا اگر مقدار کمی هم خون خارج شود، عنوان دامیه صادق است کما این‌که عنوان دامعه نیز صادق می‌باشد.

ایشان در ادامه می‌فرمایند: «لکن في کشف اللثام: «المعروف المغایرة بینهما بسیلان الدم و عدمه، ففي العین: «الدامعة سائلة و الدامیة التي تدمي و لم تدمع بعد» و نحوه في الصحاح عن أبي عبید و علیه الأکثر و منهم إبن فارس في المجمل و قال في المقاییس: «الأصحّ أنّ التي تسیل دما هی الدامیة فأمّا الدامعة فأمرها دون ذلک لأنّها هی التي کأنّها یخرج منها ماء أحمر رقیق» و یوافقه في إعتبار السیلان في الدامیة کلام الکلیني و أبي عليّ و المفید و السیّد في الإنتصار و الناصریّات و سلّار و کذا کلام الحلبیّین مع أنّهما جعلاها أوّل الأقسام» ».[5]

یعنی مرحوم فاضل هندی در کشف اللثام می‌فرمایند: معروف و مشهور این است که بین عنوان دامیه و عنوان دامعه تفاوت وجود دارد و مترادف نمی‌باشند و تفاوت آن‌ها به جاری شدن خون و سیلان و عدم جاری شدن خون و عدم سیلان است. بسیاری از لغویّون مانند خلیل بن احمد فراهیدی در العین و جوهری در صحاح اللغة قائل به این هستند که اگر خون جاری شود و سیلان داشته باشد، عنوان دامعه صادق است ولی اگر جاری نشود و سیلان نداشته باشد، عنوان دامیه صادق می‌باشد و در مقابل بعضی از لغویّون مانند ابن فارس در مقاییس اللغة و بعضی از محدّثین مانند مرحوم کلینی و بسیاری از فقهاء مانند شیخ مفید، سیّد مرتضی، سلّار دیلمی، ابو الصلاح حلبی و ابن زهره قائل به این هستند که اگر خون جاری شود و سیلان داشته باشد، عنوان دامیه صادق است ولی اگر خون جاری نشود و سیلان نداشته باشد، عنوان دامعه صادق می‌باشد.