مسأله هشتم: دیه زوال صوت و گویایی «1»/فصل سوّم: دیه منافع /کتاب الديات

موضوع: کتاب الديات/فصل سوّم: دیه منافع /مسأله هشتم: دیه زوال صوت و گویایی «1»

(الثامن):

(في) إذهاب (الصوت) مع بقاء اللسان علی اعتداله و تمکّنه من التقطیع و التردید (الدیة) لأنّه من المنافع المتّحدة في الإنسان.

(الثامن)

مسأله هشتم: دیه زوال صوت و گویایی

این مسأله نیز در قالب چند مطلب مستقلّ مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد و آن مطالب عبارتند از:

    1. حکم از بین بردن صوت به صورت کامل به همراه سالم بودن زبان؛

    2. حکم از بین بردن صوت به صورت ناقص به همراه سالم بودن زبان؛

    3. حکم از بین بردن صوت به همراه از بین رفتن حرکت زبان.

بیان مطلب اوّل: حکم از بین بردن کامل صوت با سالم ماندن زبان

بحث در مورد این است که اگر بر اثر جنایت، صدای انسان به کلّی از بین برود، درحالی‌که زبان سالم باشد و شخص همچنان بتواند زبان خود را به طور طبیعی حرکت دهد و حروف را از هم تفکیک (تقطیع) و تکرار (تردید) کند حکم آن چیست؟

مصنّف در ما نحن فیه می‌فرمایند: «في الصوت الدیة» و شارح ابتدائاً در مقام تنقیح موضوع و بیان محلّ بحث می‌فرمایند: «مع بقاء اللسان علی اعتداله و تمکّنه من التقطیع و التردید» و سپس در مقام تعلیل می‌فرمایند: «لأنّه من المنافع المتّحدة في الإنسان». یعنی اگر در اثر جنایت، صدای انسان به طور کلّی از بین برود، در‌حالی‌که زبان سالم باشد و شخص همچنان بتواند زبان خود را به طور طبیعی حرکت دهد و حروف را از هم تفکیک و تکرار کند، دیه کامل ثابت می‌شود؛ زیرا صدا یکی از منافع مستقلّ و اساسی انسان به شمار می‌آید و از بین رفتن آن، از بین رفتن یک منفعت تامّ به حساب می‌آید لذا مطابق قاعده ثبوت دیه را در پی دارد.

صاحب جواهر در این زمینه ادّعای اجماع و نفی خلاف نموده و ذیل بیان مرحوم محقّق: «و في الصوت الدیة کاملة» می‌فرمایند: «بلا خلاف أجده فیه کما في کتاب ظریف و فیما عرضه یونس علی الرضا(ع) و فیهما[1] : «أنّ في الغَنَن[2] و البَحَح[3] الدیة» »[4] . یعنی اگر بر اثر جنایت، صدا به‌ گونه‌ای دچار نقص شود که یک حالت گنگی پیدا کند (غَنَن) یا دچار گرفتگی و خشونت گردد (بَحَح)، این نقص از منافع محسوب شده و موجب ثبوت دیه می‌شود. البته در روایت مذکور که صاحب وسائل نقل نموده، آمده است: «في ذهاب السمع کلّه ألف دینار و الصوت کلّه من الغنن و البحح ألف دینار ...»[5] . یعنی در از بین رفتن صدا به صورت کامل، چه از راه دماغ و چه به صورت صدای گرفته، دیه کامل ثابت می‌گردد لذا مناسب این بود که صاحب جواهر تعبیر مذکور در روایت را می‌آوردند چون گنگی یا گرفتگی صدا مربوط به مطلب دوّم است که در ادامه ذکر خواهد شد و در مورد آن ارش ثابت می‌گردد.

محقّق خویی در مبانی تکملة المنهاج در این زمینه می‌فرمایند: «التاسع الصوت و في ذهابه کلّه من الغنن و البحح دیة کاملة» و در مقام تعلیل بر آن می‌فرمایند: «بلاخلاف ظاهر بین الأصحاب و تدلّ علی ذلک صحیحة یونس أنّه عرض علی أبي الحسن الرضا (ع) کتاب الدیات و کان فیه: «في ذهاب السمع کلّه ألف دینار و الصوت کلّه من الغنن و البحح ألف دینار» الحدیث».[6]

حضرت امام(ره) در تحریر الوسیلة در این باره می‌فرمایند: «الثامن: في ذهاب الصوت کلّه الدیة کاملة».[7]