1404/10/07
بسم الله الرحمن الرحیم
مسأله هفتم: دیه ریزش ادرار «8»/فصل سوّم: دیه منافع /کتاب الديات
موضوع: کتاب الديات/فصل سوّم: دیه منافع /مسأله هفتم: دیه ریزش ادرار «8»
و لو انقطع فالحکومة (و قیل: إن دام إلی اللیل ففیه الدیة و) إن دام (إلی الزوال) ففیه (الثلثان و إلی إرتفاع النهار) ففیه (ثلث) الدیة و مستند التفصیل روایة إسحاق بن عمّار عن الصادق(ع) معلّلاً الأوّل بمنعه المعیشة و هو یؤذن بأنّ المراد معاودته کذلک في کلّ یوم کما فهمه منه العلّامة لکن في الطریق إسحاق و هو فطحيّ و صالح بن عقبة و هو کذّاب غال فلا إلتفات إلی التفصیل. نعم یثبت الأرش في جمیع الصور حیث لا دوام.
البته اگر گفته شود: راه جمع دیگری نیز بین روایات مذکور وجود دارد و آن اینکه ریزش ادرار اگر دائمی بوده و در تمام ایّام ادامه داشته باشد از دو حالت خارج نمیباشد: یا مستمرّ و مداوم بوده و در تمام طول روز وجود دارد و به طور کلّی زندگی را مختلّ میکند و یا مستمرّ و مداوم نبوده و در بخشی از ایّام روز وجود دارد؛ در حالت اوّل دیه کامل ثابت میگردد کما اینکه بخش اوّل روایت اسحاق بن عمّار یعنی مستند قول به تفصیل بیان نموده است و دو روایتی که مستند نظریّه اوّل قرار گرفتهاند نیز از باب حمل مطلق بر مقیّد ناظر به همین حالت میباشند و در حالت دوّم بخشی از دیه ثابت خواهد شد، مثلا اگر تا ظهر ادامه داشته باشد، دو سوّم دیه و اگر تا بالا آمدن آفتاب ادامه داشته باشد، یک سوّم دیه ثابت میگردد، امری بعید نیست و شاید مراد مانند محقّق خویی از عبارت مذکور و قید «مستمرّا»، همین تفصیل باشد چون در مبانی تکملة المنهاج در مقام بیان ادلّه ثبوت دیه در فرض استمرار ریزش ادرار یکی از مستندات را همین روایت دالّ بر تفصیل قرار داده است[1] و روشن است که فقط قسمت اوّل روایت مذکور دلالت بر ثبوت دیه کامل دارد، نه دو قسمت دیگر لذا مستند قرار دادن آن برای ثبوت دیه کامل در صورتی صحیح است که مراد از استمرار، ریزش ادرار در تمام طول روز باشد، نه دوام به معنای مذکور یعنی ریزش ادرار در هر روز و لو ایننه در بخشی از آن باشد.
حضرت امام(ره) نیز ظاهرا بر همین اساس در صورت اوّل از این مطلب قائل به ثبوت دیه بوده و در دو صورت دیگر از باب احتیاط حکم به دو سوّم دیه یا یک سوّم دیه نموده است. ایشان در تحریر الوسیلة در این زمینه میفرمایند: «السابع: في سلس البول الدیة کاملة إن کان دائما علی الأقوی و الأحوط ذلک إن دام تمام الیوم کما أنّ الأحوط فیما کان إلی نصف النهار ثلثا الدیة و إلی إرتفاعه ثلثها ...»[2] .
البته روشن است که مطابق مبنای مذکور حکم به ثبوت ارش در مورد ریزش ادرار در بخشهای دیگر روز که حضرت امام(ره) در ادامه عبارت گذشته فرمودند: «و في سائر أجزاء الزمان الحکومة»[3] ، معنا نداشته[4] ، بلکه باید بخشی از دیه بر اساس عملیات محاسبه ثابت گردد کما اینکه بعضی از قائلین به نظریّه دوّم گفته بودند: «ثم علی هذا الحساب»[5] .
بیان مطلب دوّم: حکم ریزش ادرار به صورت غیر دائمی
بحث در مورد این است که اگر شخصی بر اثر جنایت بر دیگری باعث شود قوّه ماسکه او از بین برود و بر اثر آن، بول به صورت قطره قطره و غیر ارادی و به صورت غیر دائمی خارج شود، حکم آن چیست؟ آیا دیه ثابت میگردد یا ارش؟
همانطور که بیان شد مراد از ریزش ادرار به صورت دائمی این است که در تمام ایّام ادامه داشته باشد و لو اینکه در تمام طول روز وجود نداشته باشد، بلکه در بخشی از روز مثلا تا طلوع آفتاب یا تا ظهر ادامه داشته باشد. بنابراین مراد از ریزش ادرار به صورت غیر دائمی این است که در تمام ایّام ادامه نداشته باشد و لو اینکه در طول چند روز به طور کامل ادامه داشته باشد و قطع گردد یا تنها در بعضی از ایّام وجود داشته باشد.
از مجموع مطالب مذکور در مطلب اوّل روشن میشود که مستندی در مورد ثبوت دیه در این حالت وجود ندارد و ادلّه موجود در مورد سلس بول که دالّ بر ثبوت دیه هستند ناظر به حالت ریزش دائمی ادرار میباشند لذا ما نحن فیه از مصادیق «ممّا لا تقدیر فیه» به حساب آمده و مطابق قاعده ارش ثابت خواهد شد و ظاهرا در این زمینه اختلافی وجود ندارد؛ به همین جهت شارح در ما نحن فیه ذیل مطلب اوّل میفرمایند: «و لو انقطع فالحکومة» و همچنین در پایان این مسأله میفرمایند: «نعم یثبت الأرش في جمیع الصور حیث لا دوام».
حضرت امام(ره) نیز در تحریر الوسیلة در ادامه عبارت گذشته میفرمایند: «و المراد من الدوام أو تمام الیوم أو بعضه: هو کونه کذلک في جمیع الأیّام و إن صار کذلک في بعض الأیّام و برئ ففیه الحکومة»[6] .
قانونگذار نیز در ادامه مادّه ۷۰۴ در این زمینه میفرماید: «... و جنایتی که موجب ریزش غیر دایمی ادرار گردد، موجب اَرش است».
