شدید العقاب و غفور و رحیم بودن خداوند - وظیفه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، ابلاغ دین - عدم یکسانی خبیث و طیب/تفسیر آیات 97 - 100 /تفسیر سوره مائده

موضوع: تفسیر سوره مائده/تفسیر آیات 97 - 100 /شدید العقاب و غفور و رحیم بودن خداوند - وظیفه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، ابلاغ دین - عدم یکسانی خبیث و طیب

﴿اعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾.[1]

﴿مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاَغُ وَاللّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ﴾.[2]

﴿قُل لاَّ يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُواْ اللّهَ يَا أُوْلِي الأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾.[3]

1- گزیده آیات گذشته

خدا را شاکریم که در محضر آیات الهی هستیم؛ به خصوص در این روز خوبی که در آستانه ولادت با سعادت حضرت امام مهدی موعود موجود حضرت بقیت الله (روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء) هستیم. ان‌شاءالله به برکت وجه باقی و حجت مانای باری‌تعالی این رزق تداوم داشته باشد. رَبِّ أَنعَمتَ فَزِد.

در آیه‌ی جعل کعبه: ﴿جَعَلَ اللّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلاَئِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَأَنَّ اللّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ﴾،[4] عرض شد که ما طبق روایات به این نتیجه رسیدیم که «مِن تُخومِ الأَرضِ إِلَى العَرشِ»، کعبه است. هر آنچه در عالم طبیعت است، مثالی در عالم حقیقت و مثال و عقل دارد. هستی، تجلی و وجه الهی است. طبق این مبنا و معنا که در شرح اسمای الهی نیز بیان کردیم، بر اساس روایات، کعبه که مکعب است، بر اساس این است که عرش الهی چهار ضلع دارد: «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر». به وفق آن «بیت المعمور» نیز همین گونه است. به حذای آن کعبه هم در زمین چهار گوشه است.[5] تمثل عالم مثال و عقل و عالم اله است؛ در قوس نزول و قوس صعود.

2- تفسیر آیه 97

2.1- عوامل امنیت مردم

کعبه‌ای که بیت الله الحرام است، باعث قوام و تکیه‌گاه و امنیت مردم است. ماه‌های حرام هم این‌گونه است. قربانی‌های نشان‌دار نیز باعث امنیت هستند. چنان‌که «هَدی» و «قَلائِد» باعث امنیت باشند، گاهی نفوس هم نیاز به فداء دارند و باعث امنیت هستند. ترتیب در نظام وجود، ترتیب خاصی است. ﴿لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَأَنَّ اللّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ﴾.[6]

2.2- علم امام زمان (علیه‌السلام) به زمان ظهور

وجود امام نازنین امام مهدی (علیه‌السلام)، بقیت الله فی السموات و الارضین، مظهر این عالم حقیقی به «مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ» هستند. آیا به زمان ظهورشان عالم هستند، یا خیر؟ تمام هستی اعضا و جوارح امام زمان (علیه‌السلام) است؛ مانند تصرف ما در بدن‌مان. ایشان، حافظ نظام وجود است.

2.3- مقام «وجه الله» و «امین الله» برای امام زمان (علیه‌السلام)

﴿وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ﴾[7] . در این آیه، «ذی الجلال» نیست، تا صفت «ربّ» باشد؛ بلکه وصف «وَجه» است. آن که دارای اکرام و اعظام و اجلال است، از وظایفش حفظ این نظام است. هم نظام تکوین را حفظ می‌کند و هم نظام تشریع را. در نظام تشریع هر کسی که در مسیر «وجه الله» باشد، به برکت این «وجه الله» محفوظ است. «حفیظ علیم»، وجود انسان کامل و ایشان است. همان‌طوری که کعبه باعث امنیت است، ایشان حقیقت امین الله و امان الله هستند. «السَّلامُ عَلَیکَ یا أَمینَ اللهِ فی أَرضِهِ و یا بَقِیَّتَ اللهَ فی السَّماواتِ وَ الأَرضِ». برای وجود نازنین ایشان، هم باید صدقه داد و هم دعا کرد. دعاها به ایشان می‌رسد. هر روز، دعای: «اللَّهُمَّ بَلِّغ مَولایَ صَاحِبَ الزَّمانِ»[8] را داشته باشید.

3- تفسیر آیه 98

3.1- ارتباط شدت عقاب الهی با فعل عبد

«اعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ»؛

«اِعلَمُوا» در بیان آیه قبل است. شدت عذاب خدا محفوف به دو رحمت است. خدا عقاب و شدت عقاب ابتدایی ندارد. ﴿قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ﴾.[9] هر کسی به شاکله‌ی خود رفتار می‌کند.

3.2- ترکیب دو اسم «غَفور» و «رَحیم»

«أَنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ»؛

صفات الهی وقتی جداجدا هستند، یک معنا هستند و وقتی ترکیب می‌شوند، هر کدام با اسمی از اسماء ترکیب می‌شود. اسماء دارای مزاج خاص هستند و دارای نکاح خاص هستند. امتزاج و اختلاط‌شان دارای آثار مخصوص است. «غَفورٌ رَحیمٌ». «غَفور»، صیغه‌ی مبالغه است و «رَحیم»، یا صیغه‌ی مبالغه است و یا صفت مشبهه است که دلیل بر تداوم است.

4- تفسیر آیه 99

4.1- وظیفه‌ی رسول، ابلاغ دین

«مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاَغُ».

وظیفه‌ی رسول جز پیام‌رسانی چیز دیگری نیست. کار رسول، بلاغ است. برخی گمان می‌کنند قانون‌گذاری هم می‌تواند کند. قانون‌گذاری کار حضرت حق است و قانون‌رسانی، کار شارع و رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است.

4.2- نسبت بین عقل و نقل

تعیین ابزار قانون هم کار عقل و نقل است. رسول و عقل و نقل پیوستگی خاصی دارند؛ در عین اینکه همسو هستند، غیریت هم دارند. رحیم هم صفت رسول است و رسول، بیان رحیم است. رحمت هم رحمت خاص است، نه رحمت رحمانی عام. استعدادی را دید و آن را هدایت کرد. بزرگ‌ترین هنر علما این است که بتوانند قانون الهی را استخراج کنند. نعمت این نظام را شکر کنیم. بحمدالله [در تنظیم] قانون اساسی ما، مجتهدان و خبرگان اول بودند.

4.3- علم غیب پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

«وَاللّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ».

اینکه خداوند می‌فرماید: ﴿وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ وَيَعْلَمُ﴾،[10] آیا رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) هم این علم غیب را می‌داند، یا خیر؟ اگر مراد علم غیبٌ الغیوب است، فقط حضرت حق می‌داند؛ ولی به اذن باری‌تعالی رسول هم می‌تواند بر غیب آگاهی بیابد. غیب هم همانند تقوا و ایمان و علم دارای مراتب است. از غیبی که هر روز ما با آن سر و کار داریم، شروع می‌شود؛ مانند ظاهر و باطن عمل ما. مقام ظهور و غیبت هم برای ما غیب است؛ ولی شاید برای ولیّ‌ای از اولیای الهی غیب نباشد؛ کسانی که با مبدأ «ما تَکتُمونَ» نشسته‌اند. انسان‌ها چون معمولا ظاهرنگر هستند، نمی‌توانند اسرارنگهدار باشند. رسول جز بلاغ ندارد.

5- تفسیر آیه 100

5.1- عدم یکسانی خبیث و طیب

«قُل لاَّ يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُواْ اللّهَ يَا أُوْلِي الأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»؛

«قُل» خطاب به رسول مکرم اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است. سوره‌ی مائده، سوره‌ی خطاب به اهل ایمان است. هم وظیفه را بیان می‌کند؛ «مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاَغُ» و هم می‌گوید: هیچ گاه درست‌کار و بدکار مساوی نیستند. اینکه این‌ها کج‌راهه رفتند، چون فرقی بین طیب و خبیث نگذاشتند. ﴿وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ﴾.[11] این جمله‌ی «قُل لاَّ يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ»، قضیه‌ی حقیقیه‌ای است که در زمان‌های مختلف، مصادیق خاصی دارد. این‌ها مساوی نیستند، ولی گمان نکنید به لحاظ شمارش هم یکی هستند. خبیث بیشتر است و جاهل از عالم بیشتر است.

6- دستورالعمل استاد برای شب نیمه شعبان

امشب تا می‌توانید صلوات و سوره‌ی توحید و دعای فرج و دعای عهد و «اَللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلاَيَ صَاحِبَ اَلزَّمَانِ ...»[12] را بخوانید. نماز 4 رکعتی که با 44 توحید انجام می‌شود، بخوانید که آثار مخصوصی دارد. ان‌شاءالله از اصحاب القائم باشیم.