شرح اسماء الله/شرح اسما بر اساس دعای جوشن کبیر /احاطه اسماء/تفضل انبیاء و اراده انسانی در نظام اسماء/سر اسماء

موضوع: شرح اسماء الله/شرح اسما بر اساس دعای جوشن کبیر /احاطه اسماء/تفضل انبیاء و اراده انسانی در نظام اسماء/سر اسماء

1- مقدمه

خدا را شاکریم که باز بحمدالله رب العالمین در محضر شما خوبان که در این فضای فیزیکی و چه در فضای مجازی اعزه داخل و خارج کشور باری دیگر توفیق رفیق شد که باشیم؛ گرچه که به قول مولوی: «مدتی این مثنوی تاخیر شد». خدا را شاکریم که باز روزی از نو و.روزی نوتر و روزی خاص تر.

1.1- گذری بر اتفاقات کشور و شهادت مقام معظم رهبری (قدس الله نفسه الذکیه)

آخرین جلسه‌ای که داشتیم شب دهم ماه مبارک رمضان بود که متاسفانه وقایعی بر کشور ما گذشت که گرچه سخت بود و تحملش مشکل، اما ﴿فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا ﴾.[1] صبر شما نتیجه داده است و بدانید که این یک قضیه شرطیه متصله واقعیه و حقیقیه است که ﴿مَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا﴾.[2] ما معتقد به این حقیقت که در نظام وجود هرکس مظلوم کشته شود، ولیّ او دارای سلطنت است .الان وجود مکرم حضرت امام زمان (علیه الصلاة و السلام)، مصداق این قضیه شرطیه متصله است و الحمدلله درمورد مقام معظم رهبری حفظ الله تبارک و تعالی و دامت برکاته چون فرزند ولی شهید است، مشمول همین قاعده است؛ آن شب آخری که درس تعطیل شد، مملکت ما دارای حوادثی شد که ان‌شاءالله با نصرت الهی ختم خواهد شد، ان‌شاءالله. ﴿إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ﴾.[3]

از همه اعزه داخل و خارج که مباحث را دنبال می‌کنند و در این چند وقتی که تعطیل بود، کمتر روزی بود که یا پیام ندهند، یا تلفن نزنند. این دلیل بر صفای باطن همه شماست و دلیل بر این است که شما در مسیر فطرتتان، سلامتتان حقیقتتان و خدای‌تان در تکاپو و ان‌شاءالله رسیدن به اسماء الهی هستید. مبارکتان باشد. تشکر می‌کنم از همه شما و روح مطهر مقام معظم رهبری شهید در عالم برزخ ناظر بر همه حالات من و شماست. ان‌شاءالله شاد باشند و مشمول دعای ایشان باشید. به برکت صلوات بر محمد و آل محمد. اللهم صل علی محمد و آل محمد.

1.2- خطبه

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، لا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم، افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد، بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لولا ان هدانا الله، و الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة امیرالمومنین و اولاده معصومین، و الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین باسمائه الحسنی، و الصلاة و السلام علی جمیع الانبیاء و المرسلین، سیما علی حبیب اله العالمین ابی‌القاسم المصطفی محمد، اللهم صل علی محمد و آل محمد، صلی الله علیه و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین المکرمین، سیما علی سیدة نساء العالمین و بقیة الله فی الارضین بهم نتولّی و من أعدائهم نتبرّئ الی الله.

2- مروری بر مباحث گذشته

چون فاصله شد، اجمالی از مباحث گذشته محضرتان عرض کنم.

2.1- اداره نظام هستی در احاطه اسماء الله

اولین مطلب این است که نظام ملک و ملکوت بر هندسه اسماء الهی می‌ چرخد هر نقطه‌ای از نقاط هستی را که شما نشان کنید، یا در ذهن مبارکتان بیارید یا در مشاهداتتان ببینید، خارج از اسماء الهی نیست. ملک و ملکوت بر اساس نظام منتظم و الهی و عالمانه حضرت حق اداره می‌شود

2.2- اتحاد عالم تکوین و تشریع در نظام اسماء

مطلب دوم و مهم این است که در مباحث گذشته تقریر کردیم که حال که چنین است، تکوین بر اساس نظام اسماء است. نظام تشربع هم تفضیل و تفضلش بر اساس اسماء الهی است؛ یعنی تمام انبیای الهی حرکتشان در مسیر سیر اسماء الهی است.

2.3- تفضل انیباء و اراده انسانی در نظام اسماء

مطلب سوم این است که تفضیل و تفاضل انبیای الهی هم بر اساس اسماء الهی است؛ پیغمبری یک اسم، یک پیغمبر دو اسم، پیامبری دیگر چهار اسم (یا چهار حرف) از اسماء الهی را داشت، تا پیغمبر خدا حضرت محمد بن عبدالله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) که همه‌ی اسماء و حروف به ایشان داده شده است. و انسان در میان هستی دارای اراده است. ما بحمدالله رب العالمین بر این باور و بر این عقیده‌ایم که این اراده‌ی انسان برای اراده‌ی اسماء است؛ چنانچه ما در زمان آخرین پیغمبر هستیم.

2.4- دلیل شکر برای زندگی در آخر الزمان

وجود نازنین امام سجاد (علیه الصلاة و السلام) فرمودند: «وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي مَنَّ عَليْنَا بِمُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله) دُونَ الْأُمَمِ الْمَاضِيَةِ وَ الْقُرُونِ السَّالِفَةِ»؛[4] خدایا من تو را شکر می‌کنم که من را در دوره آخر از زمان قرار داده‌ای. این شکر خاص دارد؛ چرا شکر خاص دارد؟ چون تمام عقول و تمام عقل و تمام معرفت در زمان خاتمیت به کمال اکمال خودش رسیده است. هم به اتمام و هم به اکمال. تفاوت اتمام و اکمال در این است که اِتمام در اَجزاء است، ولی اکمال در اوصاف است.[5] قرآن می‌فرماید: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِیناً﴾.[6] تعبیر آیه را ببینید.الف و لام در «الاسلام»، ممکن است که الف و لام عهد باشد؛ یعنی همان تسلیم و اسلامی که از اولین پیغمبر شروع شده است و در آخرین پیغمبر به کمال خودش رسیده و این اسلام محیط بر همه ادیان گذشته شده است؛ یعنی خداوند می‌فرماید که این اسلام را من برای شما پسندیده‌ام.

2.5- سر تمسک به اسماء الهی

اگر می‌خواهید به اسماء الهی و تسلیم برسید و برسیم، باید بدانیم که تسلیم، بستر اسلامی است که از آدم (علی نبینا و آله و علیه الصلاة و السلام) شروع شد. تمام انبیای الهی دارای اسلام و تسلیم بودند. تا این اسلام آمد و آمد و آمد در زمان آخرین پیغمبر به یک تعیّن و تخصصی رسید که همه آن‌ها می‌فرمودند: او خواهد آمد. و این معنا و سر تمسک به اسماء الهی است .حالا ان‌شاءالله ما می‌رسیم که خود سلم و خود اسلام و خود تسلیم هم اسمی از اسماء «الله» تبارک و تعالی است. این هم مطلب دیگری که قبلاً منقح و الحمدلله رب العالمین بیان شد.

2.6- عروج انسان در گرو تمسک به اسماء الهی

در نتیجه اراده انسان برای رسیدن به اسماء است و اسماء الهی، عروة الوثقی برای تمسک به حضرت حق است. این عروة الوثقی، یعنی دستگیره‌ی محکمی که ما با این دستگیره بالا می‌رویم. در شب‌های ماه مبارک رمضان عرض کردیم که خداوند آیات را القا کرده است و نازل کرده است و با همین آیات ما باید به سوی او برگردیم. تقاضا می‌کنم در این جمله دقت کنید؛ یعنی خداوند کریم آیات فرستاد و آیات تحویل می‌گیرد. یا به عبارتی آیات نازله و آیات صاعده. آیاتی که از بالا آمد و به دست من و شما رسید و آیاتی که دو مرتبه از دست من و شما به دست خداوند باید برسد؛ ﴿يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ﴾.[7] این قرآن، این‌گونه است و انسان، این چنین انسانی است. در این مطلب مهم تأمل بفرمایید.

خداوند، آیات را فرستاد و ما هم باید آیات را تحویل دهیم. اینکه فرمودند: ﴿فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ﴾؛[8] هرچقدر که می‌توانید قرآن بخوانید؛ زیرا قرآن آیات نازله‌ای است که ما با این آیات باید به طرف حضرت حق حرکت کنیم و در این سیر حرکت به طرف او از عمر گرانمایه برای این سیر آیات استفاده کنید.

3- عینیّت آیات و اسماء و تعین مراحل آن برای انسان

باز خدا را شاکریم که بحمدالله رب العالمین این آیات الهی را ما اسماء الهی می‌دانیم. اسم می‌آید در ذهن انسان‌ها و در الفاظ و کلام انسان‌ها به لحاظ ذکر لفظی و ذکر مفهومی و ذکر شهودی و ان‌شاءالله تبارک و تعالی ذکر وجودی و عینی. این مراحل چهارگانه تعین پیدا می‌کند و بعد با حقیقت انسان برمی‌گردد؛ این سیر تکوینی و تشریعی انسان است: ﴿وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِينَ﴾.[9] در این جمله آیه دقت کنید. الحمدلله ما مبنایمان بر این است که همان‌گونه که برخی از اعزه می‌فرمایند این درس هم عرفان است و هم معرفت. ان‌شاءالله آن عرفان نابی که باید گفته شود، بیان کنیم. در این آیه خداوند می‌فرماید: ﴿فَذَكِّرْ﴾؛[10] یا رسول الله تذکر بدهید. تذکر چیست؟ یعنی غفلت را کنار بگذارید.

به همان نقطه وجودی خودتان توجه کنید. برخی گمان می‌کنند که شرح اسماء، شرح لفظ است؛ بله، شرح لفظ هم هست برخی گمان می‌کنند شرح اسماء، شرح معانی و مفاهیم است؛ بله، اما شرح اسماء، شرح اسمی است که اسماء را گرفته است و مسمیات و مسمّی را دریافت کرده و حالا در حال ظهور و بروز است؛ این شرح اسم است. شرح اسماء، یعنی جایگاه وجودی ارادی اختیاری خودت را در نظام وجود بسنج و اسمت را پیدا کن و بعد با عروة الوثقی بالا برو و بالا برو. من ناچارم یک تشبیه بکنم؛ دیدید این کارگران که گاهی اوقات در عمق زمین کار می‌کنند، یا در ساختمان‌های بالا کار می‌کنند، آن زمانی که بالابرها نبود، این طناب‌ها را گره می‌زدند و کارگر پایش را می‌گذاشت و گره بعدی را می‌گرفت و همین‌طور می‌آمد، تا از چاه می‌آمد بالا. این سیر وجودی است.

4- تاثیر مدیریت مراودات در صعود و نزول

ما در معرفت نفس ما گره هایی داریم که این گره‌ها هم باید پیمایش بشود. این تعبیر حضرت سر الانبیا و المرسلین حضرت امیرالمومنین (علیه‌السلام)، عجیب است که فرمودند: «عُقْدَةً عُقْدَةً»[11] ارتباطاتتان را مدیریت کنید. اگر این ارتباطات مدیریت بشود، گاهی اوقات منجر به سیر صعودی می‌شود. اگر خدای نخواسته مدیریت نشود، منجر به سیر نزولی می‌شود. درجات و درکات دو نقطه مقابل همدیگر است دو نقطه مقابل یکدیگر هستند.

5- سه انس انسان ونتایج آن

خاطر مبارکتان هست که در جلسات گذشته عرض کردم انسان را که انسان می‌گویند، چون سه اُنس دارد؛ یک: انس با خدا، دو: اُنس با خودش و سه: اُنس با دیگران. قبلا عرض کردیم که انس با خدا، انسان را عابد و متهجّد می‌کند؛ انس با خودش، انسان را عارف می‌کند و معرفت نفس می‌آورد و انس با دیگران، انسان را متخلق می‌کند و به عبارت دیگر اندیشه و انگیزه‌ی انسان را منتشر می‌کند.

6- خصوصیت دیگر اُنس با خداوند

امشب مطلب دیگری می‌خواهم بگویم. دقت بفرمایید: انس با خداوند، رابطه‌ی جمالی و جلالی و کمالی شما را مدیریت می‌کند؛ به این معنا که ما گسسته نیستیم، ما بی صاحب نیستیم، ما بی اتصال نیستیم؛ بلکه ما به یک حقیقتی متصل هستیم که او هست که هست که هست. این معنی انس با خدا است؛ به این معنا که به فقر وجودیتان برسید.

7- معنای فقر وجودی

فقر وجودی ضعف نیست.در یک شبی از شب های شرح اسما عرض کردم که این آیه که می‌فرماید: ﴿خُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفًا﴾،[12] کسی این ﴿خُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفًا﴾ را تفسیر نکند که انسان ضعیف است. ﴿خُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفًا﴾، یعنی ما تو را اقوی الاقویاء قرار دادیم؛ چون این بچه نازنین تا اظهار ضعف نکند، به دامن و آغوش مادر یا به زیر سایه پدر پناهنده نمی‌شود. باید اول اظهار ضعف بکند، تا بفهمد به یک جایی رسیده که دیگر ناتوان است و بعد مادر مادرش بلند شود، بعد بابا باباش بلند شود بعد یک مرتبه یک حالت وجودی پیدا بکند و به گریه بیفتد.

تا نگرید ابر کی خندد چمن تا نگرید طفل کی نوشد لبن.

8- لزوم انس با اسماء جمالی و جلالی خداوند به صورت همزمان

این سرّ نظام وجود است. ما در انس با خدایمان تا به جمال او نرسیم و تا به جلال او نرسیم، [به جایی نرسیدیم.] جمال، ما را با مهر می‌پروراند و جلال، ما را با قهر می‌پروراند. اگر یک مادر همیشه بچه‌ اش را ناز بکند، ناز پرورده‌ای می‌شود که گاهی اوقات به خود مادر هم ناز می‌کند و نتیجه‌ی مورد نظر مادر به دست نمی‌آید. اگر همیشه قهر بکند، در این صورت نیز نتیجه‌ی مورد نظر مادر حاصل نمی‌شود؛ اما گاهی از اوقات ناز است و مهر است و گاهی از اوقات قهر است. خدای تبارک و تعالی این‌گونه است. در انس با خداوند، انس جمالی و جلالی بگیرید، تا «یا أنیسَ النُّفُوس» با شما انس بگیرد و شما با او انس بگیرید. این انس با خداوند، مدیریت می آورد.

9- معنای انس با خود

در قسم دوم و در انس دومتان انس با خود بگیرید. انس با خود، یعنی ظرفیت نفسانیتان را و معرفت وجودیتان را بسنجید که چقدر ظرفیت این نشست و برخاست و دریافت اسماء را دارد. هر کسی هم مهمان سفره‌ی خویش است. ما تا این ظرف نفس‌مان را باز نکنیم، فیاض علی الاطلاق بر نفوس ما فیضش را ساری و جاری نمی کند و به عبارت بهتر تا خدا خدایمان بلند نشود و تا ﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ﴾[13] نباشد، غنی مطلق دستگیر شما نمی‌شود. این معنای انس دوم است.

10- ویژگی انس با دیگران

انس سوم که انس با دیگران است و آدم را متخلق می‌کند. ما اگر قرار باشد که منزوی باشیم، باید بگوییم که در عرفان اسلامی انزوا نیست. عرفان اسلامی، یعنی در عین جمع بودن، دغدغه‌ی کمال و معرفت داشتن. «من در میان جمع و دلم جای دیگر است». این معرفت است؛ لذا اینجا مباحث اخلاق مطرح می‌شود. اخلاق غیر از عرفان است، اخلاق، خوب بودن و خوب شدن است، اما عرفان، خوب ساختن و خوب دیدن و خوب شدن است. خیلی بین این‌ها فرق است. ما در اسماء الهی دنبال لفظ نیستیم؛ گرچه بی لفظ نیستیم؛ زیرا بدون لفظ اصلا نمی‌شود؛ اما ما در لفظ نیستیم. لفظ را به عنوان پل برای حقایق لازم داریم. ما دنبال حقایق و حقیقت هستیم و این حقیقت را باید در ظرف وجودمان پیاده بکنیم.

11- شرح صدر و ترک رذائل اخلاقی، راه جلب عنایات معنوی

من در همین چند روز گذشته‌ای که در دانشگاه‌های خراسان در پنجمین سالگرد رحلت حضرت استادم حضرت علامه قدس الله نفسه الزکیه با موضوع از وجود خود تا خدا داشتیم که مشرّف با جمعی بودیم و با فرزند مکرمشان حضرت فاضل مان حاج حسین آقای عزیز که به آن عزیزانم عرض کردم که حضرت استاد قدس الله نفسه الزکیه ابرمرد معرفت نفس بودند و در این جهت هم اصرار دارم حالا یک موقع فرصت بشود و سخن عیون و شرح عیون بشود، آنجا در مورد ایشان بیشتر صحبت می‌کنیم که چرا به ایشان ابرمرد معرفت نفس می‌گوییم؛ چون از ظرفیت وجودی خودش شروع کرد.

کسانی که می‌پرسید علامه چگونه علامه شد و ذوالفنون شد و سالک توحیدی شد؟ - چون ایشان حتی الان در عالم برزخ هم دستش باز است؛ یا به اضطرار شما و یا به اشراف ایشان، عنایت‌ها نصیبتان می‌شود. – می‌گوییم که بیایید ظرفیت دلتان را باز کنید ﴿أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ﴾.[14] هیچ موقع خدا شرح اسماء را به ضیق دل و به تنگی دل نمی‌دهد، به حسادت نمی‌دهد، به زشتی نمی‌دهد، به بدخُلقی نمی‌دهد، به اینکه چرا دیگری هست و من نیستم و چرا من هستم و دیگری نباید باشد، به این‌ها نمی‌دهد. بیایید در نظام وجود یکدیگر را تحمل کنیم.

12- تفاوت شرح صدر دو پیامبر خدا

بدانید که در نظام ملک و ملکوت هیچ کسی مزاحم دیگری نیست. هر کس کنار سفره خودش است. ما اگر این ظرف دلمان را باز کنیم، نزول اسما بر این دل ما هست که هست. بعد بیاییم این را با ظرف دلمان که مدیریت کردیم که ﴿أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ﴾.[15] جالب اینجاست که در وادی سیر انسانی انبیا و اولیای الهی جناب موسی کلیم الله گفت: ﴿رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي﴾،[16] ﴿وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي﴾؛[17] اما به آقا رسول الله که می‌رسد، می‌گوید: ﴿أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ﴾.[18] آن که جناب موسی (علی نبینا و آله و علیه الصلاه و السلام) که کلیم الله شد، دنبال آن بود. در جناب رسول الله آن‌قدر شرح و بسط داد که آقا رسول الله در مقام جمع آوری آن بود. نکته‌ی مهمی است. دیدید که مقام تفصیل و تفضل کجاست؟ آن که موسی بود، می‌گفت: «خدایا دل من را باز کن و حرفم را در مقابل فرعون به کرسی بنشان»؛ در حالی که خود حضرت حق به جناب آقا رسول الله فرمودند: ﴿أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ﴾[19] ﴿وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ﴾[20] این مراحل را ببینید؛ اینجاست که به خودتان برسید و برای خودتان برنامه ریزی کنید.

13- دعای جوشن کبیر، مجمع اسماء الهی

در جلسات قبل به اسم شریف سبحان رسیدیم. سیر بحث ما بر اساس آیات الهی و دعای شریف جوشن کبیر (مجمع اسماء الهی) است. اگر قرار باشد بگوییم متخصص‌ترین و بالاترین نظریه‌پرداز علمی و عملی - چون علم و عمل در این مسیر جدا نیست - در اسماء الهی چه دعایی است؟ من با کمال صراحت عرض می‌کنم که دعای جوشن کبیر است که هزار و یک اسم دارد. این هزار و یک اسم یکایک می‌آید، در ظرف وجود ما می‌نشیند و بعد تبدیل به ذکر قلبی و شهودی و وجودی و زبانی و لفظی می‌شود و بعد فرشته‌های الهی این اذکار را بالا می‌برند.

14- لزوم آماده بودن در برابر دشمن به قدر استطاعت

خاطر مبارک‌تان هست که در مورد شأن نزول دعای جوشن کبیر عرض کردم که آقا رسول الله در یکی از جنگ ها زره به تن کرده بودند. ما بایددر مقابل دشمن آماده باشیم؛ همان‌گونه که قرآن می‌فرماید: ﴿وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ﴾.[21] قرآن به ما گفت که آمادگی به قدر توانایی. ما ناتوان نیستیم. ما در ظلّ توانا و قادر و قدیری هستیم که تمام موجودات را آفرید: ﴿يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ﴾.[22] در ظل این خدای قادر هستیم. ما وقتی که در ظل اسماء الهی باشیم و سایه الهی روی سر ما باشد، ما ناتوان نیستیم؛ اما ﴿وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ﴾،[23] یعنی به قدر استطاعت خودتان آمادگی داشته باشید.

15- استطاعت در همه امور مورد نظر است

من امشب این «مَا استَطَعتُم» و استطاعت را با شرح اسما با این جمله برایتان شرح و بحث می‌دهم. یعنی بیایید استطاعت‌های شخصی و اجتماعی و سیاسی و نظامی و هرچه که تا قیام قیامت می‌خواهید، بیایید این مضافٌ الیه را بگیرید. یعنی از جهت خانوادگی، سیاسی، فرهنگی، حوزوی به قدر استطاعتتان از این قوه تان استفاده بکنید.اجازه می‌فرمایید این تصریح داشته باشم مضافٌ‌الیهِ من و شما خداست. ما مضاف به حضرت حق هستیم. تعین و تشخص ما به قدرت اوست. اما بیایید این قدرت را با قدرت بگیریم؛ چه زمانی می‌توانید با قدرت بگیرید؟ وقتی که کینه نباشد، وقتی که حسادت نباشد، وقتی که خدای نخواسته تجاوز به حقوق دیگران نباشد.

16- لزوم سبقت از دیگران در امور معنوی و عبادات

در مسیر خودتان همانند دونده‌هایی که می‌دوند و می‌دوند و فقط سمت و سوی پیروزی را می‌بینند و هیچ چیز دیگر را نمی‌بینند، این‌گونه باشید.‌ ﴿وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ﴾،[24] ﴿أُوْلَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ﴾.[25] یاد کتاب «نِصابُ الصبیان» بخیر. عرب‌ها وقتی که می‌خواستند اسب‌هایشان را مسابقه بدهند - یکی از مسابقاتی که از نظر شرعی اشکال ندارد، اسب سواری و تیراندازی است؛ یعنی برنده شدن و جایزه گرفتن در این مسابقات جایز است - این‌ها ده اسب را نامگذاری می‌کردند و از میدان مسابقه این‌ها را رها می‌کردند. در این‌گونه مسابقات، نام یک اسب سابق بود، نام یک اسب، مُصَلِّی بود.[26] حالا آن ده اسب نام گذاری‌هایشان خیلی با حساب و کتاب بود. حالا این نام مصلی بعد برای عبادت کننده وضع شد. هر شبانه‌روز، ۵ مرتبه به وجوب باید نماز بخواند.

17- ارتباط عمود الدین با اسماء

«إِنَّ الصَّلَاةَ عَمُودُ الدَّينِ».[27] این عمود، یعنی خط اتصالی مقاوم بین شما و بین خدا. این «عَمودُالدّین» از یک طرف بر دل شما و پیغمبر شما نازل می‌شود و از ان طرف دو مرتبه برمی‌گردد. این عمود، محکم می‌شود و نتیجه‌ی این عمود محکم، سرّ اسماء است. این شرح اسماء است. در اینجا هرچه که شما دارایی و دانایی‌تان بیشتر باشد، این دارایی، یعنی ظرف وجودی من و تو هرچه که بیشتر باشد، نتیجه بیشتر است. متاسفانه تا صحبت دارایی می‌شود، فوراً ذهن ما به سمت دلار و ریال و ثروت می‌رود.

18- دستورالعمل اسم شریف سبحان

در بیان اسم شریف سبحان بودیم. آخرین عرضی که در جلسه گذشته داشتیم، در آن جلسه عرض کردیم که دایره‌ی ظرف وجودی اسماء الهی اسم شریف سبحان است. خاطر مبارکتان هست عرض کردم با عدد اسم خودتان، یا با عدد اسم شریف سبحان، اسم شریف سبحان را تکرار بکنید، تا این ظرفیت وجودیتان قالب‌بندی شود و شکل بگیرد و یا تصحیح شود. آن عزیزانی که تکرار کردند الان به این مطلب رسیدند که چه عرض می‌کنم.

19- ذکر سبحان، تسبیحات حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)

می‌دانید که سبحان هم در ذکر تسبیح حضرت سر الانبیا و المرسلین حضرت امیرالمومنین (علیه‌السلام)، 30 مرتبه ذکر «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر» است. و می‌دانید که همین سبحان الله سبحان الله باز سرّ اوسط نورانیت تسبیح حضرت زهرا سلام الله علیها است.

20- نقش تسبیح در دفع نقایص و جذب کمالات، تا رسیدن به وحدت

به این نتیجه رسیدیم که تسبیح تنزیهی است که نقص‌ها را کنار می‌زند و کمالات را جذب می‌کند. این معنی سبحان الله است؛ یعنی شما تعلقاتتان را کنار بگذارید، تعلقاتتان، تعقلاتتان می‌شود. اگر تعلقات کنار برود، تعقلات ظهور پیدا می‌کند، و زمانی که تعقلات ظهور پیدا می‌کند، یعنی وحدت ظهور پیدا می‌کند؛ چون عقل وحدت دارد، ولی توهم و خیال کثراتی می‌آورد که شما در آن کثرات گیر می‌کنید. «الحمد لله الذی جعل أعدائنا مِنَ الحَمقی». احمق عقل ندارد؛ یعنی وحدت ندارد، یعنی تخیل دارد و همیشه در خیالات است، شیطان می‌آید شیطنت می‌کند و برای او صورت سازی می‌کند و مدام او را گرفتار می‌کند.

21- بیان دقیق ماهیت شیطان

خانم‌ها و آقایان! گاهی از اوقات - نعوذ بالله من شرور انفسنا و سیئات اعمالنا - خود انسان، شیطان خود انسان می‌شود. من بارها این را خواندم و شاید در همین جلسات درس و بحث هم خدمتتون عرض کردم که مرحوم طبرسی در مجمع البیان می‌فرماید: «کُلُّ مُبعِدٍ أو مُبَعِّدٍ عن الله فهو شیطان»؛[28] هر چیزی که شما را آرام آرام دور از خدا بکند، یا یک مرتبه شما را از خدا دور بکند، آن شیطان است. هر کسی هم می‌تواند این‌گونه باشد.

22- تسبیح، سبب تعقل و رسیدن به نسبت خدا با انسان

اما اگر در تسبیح قرار بگیرید، دیگر تعلقات شما قطع می‌شود و تعقلاتتان بیشتر می‌شود و زمانی که تعقلاتتان بیشتر بشود، عقل شما را هدایت می‌کند به اینکه یک نسبت بیشتر نداریم. کدام نسبت؟ نسبت خدایی بودن. نسبت خدایی بودن. بحمدالله رب العالمین دقیق دارم حرف می‌زنم. اگر من و شما رسیدیم به اینکه مضافٌ‌إلیهِ ما خدا است، خدا خدای ما تکویناً بلند می‌شود. این معنای تسبیح است.

23- تسبیح، مقدمه‌ی رسیدن به معرفت نفس و فقر وجودی

ما تسبیح موجودات را به این می‌دانیم که تمام موجودات به وفق وجودشان تسبیح دارند؛ تمام موجودات من الجن والانس و من الملائکه و من الملائکة المقربین و همه هم دارند به طرف ظهور اسم باری تعالی می‌روند که در وجود خودشان گرفتند. همین معنی معرفت نفس است. اینکه شما اگر به نفستان برسید، به حقیقت وجودتان دارای دارا هستید، «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ».[29] به فقر وجودی‌تان برسید که ما ذاتاً نیازمندیم. حالا که نیازمندیم، خدایی را داریم. (اثبات خدا) حالا که خدایی داریم، باید هم یا الله یا الله لفظی مان بلند باشد، هم یا الله یا الله وجودی، سبحان سبحان، یعنی تعلقات کم بشود، تا حقیقت ظهور و بروز پیدا کند. این اسم شریف سبحان عجیب است.

24- اتحاد سالک و مسلوک و طریق

تا کنون دقت کردید که رسول هم باید این حرف را بزند، مُرسَل هم باید همین حرف را بزند، رسالت هم باید همین حرف را بزند. سالک و مسلوک و طریق و راه، همه باید حرفشان یکی باشد. ﴿سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى﴾.[30] یهود این زمان که دارد مسجد الاقصی را حفاری می‌کند، باید بداند که روزی این مسجد الاقصی زیر گام رسول الله ما (صلوات الله و سلام علیه) بود. و بداند که اگر این رسول مطلق نبود، ما در شرح آیات الهی و در تفسیرمان که هر روز صبح‌ها در خدمت افاضل هستیم گفتیم که اگر اسلام نبود، از نصارا و یهود غیر محرف نیز خبری نبود؛ یعنی قرآن، عهدَین را نگه داشت و این حقیقت است. الان هم ما اگر آن‌ها را دعوت می‌کنیم، دعوت می‌کنیم که بیایید به کمالتان برسید. نسبت‌های دیگر، یعنی پول و ثروت و قدرت و ابزار آلات جسمانی، این‌ها را کنار بگذارید. یک نسبت برای خودتان در نظر بگیرید و آن نسبت خدایی است. بعد می‌بینید که «سُبّوحٌ قُدّوسٌ» گفتن شما نیز شروع می‌شود. آقا رسول الله هم برای معراج به اسم شریف سبحان متوصل شدند.

25- ویژگی خاص اسم سبحان و معنای لغوی آن

یک تذکر مهم عرض کنم و عرضم را تمام بکنم. در این آیاتی که آخرش با تنوین پایان می‌پذیرد، دقت کنید. مثلا اگر ذهنم اشتباه نکند، آیات آخر سوره مبارکه طه آیات آخر سوره مبارکه اسراء مثل: ﴿مُّبِينًا﴾[31] فتحه را ملاحظه بفرمایید. این‌ها یک حالاتی است که دارد نوعیت و کثرت سائر و سالک در اسماء الهی را با وصف وجودی خودش بیان می‌کند. این را دنبال کنید. ذکر شریف سبحان الله را زیاد تکرار بکنید. به این نتیجه رسیدیم که سبحان الله دایره تجمیع اسماء الهی و در عین حال نقطه تکثیر اسماء الهی است. در این تفکر بفرمایید که می‌شود یک اسمی مجمع اضداد باشد؛ یعنی هم اسماء را تجمیع بکند و هم تکثیر بکند. این، خصوصیت اسم شریف سبحان است. در واژه‌یابی عرض کردیم که «سَبِّح» و «سَبَّحَ» و «تسبیح» و «سابح» و «سِبَاح» در اصل به معنای شناگری است. کسی که شنا می‌کند، دائماً باید موانع راا برطرف بکند، تا مسیرش را طی کند.

26- دستورالعمل علامه حسن‌زاده (رحمه‌الله) برای مشاهده نکردن زشتی‌های دیگران

یک خاطره برایتان نقل کنم. صلوات عنایت بفرمایید. روزی به محضر حضرت استادم حضرت علامه حسن‌زاده (قدس الله نفسه الزکیه) جانم به قربانشان گفتم: «آقا جان من! گاهی اوقات به عنایت اسماء الهی چشم و گوش انسان باز می‌شود و ناشنیدنی‌ها و زشتی‌های افراد را می‌بیند و می‌شنود. خوبی‌ها و بدی‌ها را می‌شنود و گاهی اوقات که این حالت به انسان دست می‌دهد - نعوذ بالله – قیافه‌ی باطنی سیئه و زشتی ملکوت افراد را می‌بیند و آزاردهنده است. - شما گمان نکنید چشم برزخی همیشه دنبال این است که انسان را باز کند. گاهی وقتها متاثر می‌کند؛ مثلا در کنار شما شخصی نشسته است، خدای نخواسته اگر چشمتان باز شود، بعضی از حالات او را ببینید زجر آور است. چنانچه حضرت استادم قدس الله نفسه الزکیه فرمودند: «در یک مهمانی دعوت شدم، یک وقت دیدم دست شخصی که کنار من بود، آمد روی بشقاب پلو، اما دیدم این دست، دست انسان نیست نگاهش کردم، دیدم که عجب این شخص کنار من نیز انسان نیست! ایشان می‌فرمودند: دو سه روز بعد یک آقایی آمد و گفت: آن آقای بغل دست شما رباخوار است. دو شب قبل از فلانی نزول گرفت و آمد سر سفره نشست. تمثل اعمالش را یک ولیّ الهی دید. به ایشان عرض کردم که آقا جان من! اگر گاه گاهی صور برزخیه‌ی زشت و نازیبا انسان را اذیت کند، چه کنیم؟ روحشان شاد. جانم به قربان ایشان. فرمودند: «آقا جان من، در این حالت اسم شریف سبحان را با این عدد تکرار بکنید، از آن حالت خارج می‌شوید. اسم شریف سبحان هم کلید اسماء الهی است، هم مخزن اسماء الهی است و هم جمع الجمع اسمای الهی است. این را در نمازهایتان مدیریت بکنید.

27- نمونه ای از خاصیت های اسم شریف سبحان در روایات

در روایات آمده است که حتی شخص مسافر برای جبران دو رکعت نماز شکسته، 30 مرتبه ذکر تسبیحات اربعه را بخواند؛[32] یعنی اسم شریف سبحان، جبران رکعات فوت شده برای مسافر را هم انجام می‌دهد.

در مورد زنانی هم که عذر شرعی دارند و نمی‌توانند نماز بخوانند، در روایات دستور داده شده است که وضو بگیرند و در محل پاکی بنشینند و مشغول ذکر خداوند متعال شوند و به اندازه وقت نماز ذکر «سبحان الله»، «الحمد لله» و «لا إله إلا الله» را بخوانند.[33]

28- دعای پایانی

ان‌شاءالله موفق و مؤید باشید. خدایا فرج امام زمان تعجیل بفرما، این عزیزانی که در بیابان و خیابان و میدان زحمت می‌کشند خدایا پیروزشان قرار بده، خدایا این اتصال سبحانی بین میدان و خیابان و الطاف خاصه تو را خدایا بیش از پیش محکم قرار بده، روح مطهر مقام معظم رهبری شهید عالی است متعالی قرار بده، رهبری عزیزمان را هم در پناه اسماء حُسنایت محافظت بفرما، این جمعیت را چه در این فضا و چه در فضاهای دیگر خدایا سرّ اسماء الله را بر همه‌ی ما بتابان در فرج امام زمان تعجیل بگردان. ان‌شاءالله سلامتی همه‌ی شما و ان‌شاءالله سلامتی همه‌ی کسانی که جهاد می‌کنند؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد. اللهم صل علی محمد و آل محمد.