جایگاه توحیدی جناب اباذر (ع)/رضایت به مقدرات الهی_ تفویض و واگذاری امور به خداوند /اخلاق ولایی_ توحیدی

موضوع: اخلاق ولایی_ توحیدی/رضایت به مقدرات الهی_ تفویض و واگذاری امور به خداوند /جایگاه توحیدی جناب اباذر (ع)

1- رضایت به مقدرات الهی

روزهای چهارشنبه بیشتر، مسائل اخلاقی را در محضرتان بودیم و حق هم همین است که آخر هفته و آخرین روز درسی به کلمات نورانی ائمه علیهم‌السلام ختم بشود، تا انسان با دست پر از محضر حضرات معصومین (علیهم‌السلام) استفاده کند و با دست پر برخیزد و بنشیند.

1.1- جایگاه توحیدی جناب ابی‌ذر علیه‌السلام

حدیث امروز، در بحار آمده است که کلام رسول مکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله سفارش به جناب ابی‌ذر است. گوینده، رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله است. شنونده‌ی سخن، صحابی خاص ایشان جناب ابی‌ذر است. این انسان وارسته‌ای که در مسائل سیر و سلوکی هم وارسته بود. از فرمایشات رسول مکرم صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه به ایشان، معلوم می‌شود که ایشان در یک توحید خاصی قرار داشتند و می‌شود گفت که ایشان در مقام توحید فعلی بودند و این نصایح حضرت، ترسیم کننده این راه برای ایشان بود:

1.1.1- درخواست حوایج و طلب کمک از خداوند

روی عن رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، قال لأبی‌ذر: «یا أباذر و إذا سألت فاسأل اللَّه، و إذا استعنت فاستعن بالله. فقد جرى القلم بما هو كائن إلى يوم القيامة. فلو أن الخلق كلهم جهدوا أن ينفعوك بشي‌ء، لم يكتب لك ما قدروا عليه. و لو جهدوا أن يضروك بشي‌ء، لم يكتبه اللَّه عليك ما قدروا عليه».[1] یکی از فرمایشاتی است که می توانیم بگوییم اعتماد و توکل و تفویض و تسلیم انسان را تقویت می‌کند. حضرت فرمودند: ابوذر هنگامی که خواستی درخواست کنی، فقط از خدا درخواست کن. خودش فرمود: ﴿وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ﴾.[2] گوینده این سخن - یعنی حضرت حق - قطعا سائل را ناامید نمی‌کند. وقتی سؤالی خواستی، سؤالت از حضرت حق باشد. «و إذا استعنت فاستعن بالله». هنگامی که کمک خواستی، از خدا بخواه.

1.1.2- ضعف مخلوقات در برابر قضا و قدر الهی

چرا؟ حضرت، علتش را هم فرمودند: چون وقتی که قلم الهی که ﴿ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ﴾،[3] «بما هو کائن إلی یوم القیامة» است، سطرهایش این است که قضا و قدرش را تنظیم کرده و هیچ، قابل تغییر و تبدل نیست. حضرت فرمودند: اگر تمام مخلوق عالم جمع شوند و اگر تلاش بکنند که نفعی به تو برسانند، آنچه که بر تو نوشته شده، نمی‌توانند جلوی آن را بگیرند و اگر همه تلاش بکنند که به تو ضرر برسانند، جلوی قضا و قدر را نمی‌توانند بگیرند. در بعضی از دعاها داریم: «يَا ضَارُّ يَا نَافِعُ».[4] البته خدا مضر به اضرار خود انسان است. خودش «لا ضرر و لا ضرار فی الإسلام»[5] را برداشته؛ یعنی ضرر و ضرار در دین نیست، ولی این خود انسان است که با عقل ناقص خودش، موجبات ضرر را برای خودش فراهم می‌کند.

1.1.3- جمع‌بندی این حدیث

از این حدیث، چند نکته قابل استفاده است:

1) همه امور، دست خدا است.

2) چون همه امور دست خداست، باید سوال از او باشد.

3) چون همه امور دست خدا است، استعانت هم باید به او باشد؛ لذا بعضی در کلمه «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم»، باء را استعانت می‌دانند؛[6] استعانت باید از او باشد.

4) ما باید رضایت به قلم و قدر الهی و قضای او داشته باشیم. قلم الهی، ثابت و لا یتغیر است؛ و چون لا یتغیر است و ثابت است و تغییر و تبدلی ندارد، باید به او راضی باشیم.

5) علاوه بر رضایت، باید تسلیم کار او هم باشیم.

این چند مطلب از این کلام رسول مکرم استفاده می‌شود. إن‌شاءالله خدا به ما توفیق دهد که در همه امور، تسلیم او باشیم.

2- تفویض و واگذاری امور به خداوند

آمدند محضر امام رضا علیه‌السلام و گفتند: چه کنیم؟ فرمودند بخوانید: ﴿وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ﴾؛[7] چون او «بصیر بالعباد» است، شما کارها را به او تفویض بکنید. او نیاز ما را می‌شناسد؛ رفع نیاز ما را هم می‌داند. ان‌شاءالله در رفع نیاز ما هم، اراده می‌کند؛ منتها ما باید، خواسته‌های‌مان را در پیشگاه حضرت حق مطرح کنیم. اگر مجیبِ سائل اوست، نباید انسان، سوال‌ها را سراغ دیگران ببرد. هر موقعی هم که ان‌شاء‌الله تبارک‌وتعالی حاجتی داشتید، پیش او ببرید. همه‌مان، حاجت‌مندیم. ﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ﴾؛[8] این غنی حمید را، از دست ندهید. در فرازی از الهی نامه عرض کردم: «الهی ما غنی نیستیم، ولی مستغنی هستیم». «هو الغنی الحمید»؛ تو غنی حمید هستی، اما ما جز نیاز، چیز دیگری نداریم و تمام وجودمان، نیاز است. ان‌شاءالله امیدواریم که برنامه‌ریزی کنیم که حاجت‌های‌مان، به پیشگاه او باشد و تضرع‌مان هم، به درگاه حضرت حق باشد و نیازمان به او باشد.