هدیه دادن عیوب انسان به او_ رفاقت واقعی نه ظاهری/بدترین دوستان /اخلاق ولایی_ اجتماعی

موضوع: اخلاق ولایی_ اجتماعی/بدترین دوستان /هدیه دادن عیوب انسان به او_ رفاقت واقعی نه ظاهری

1- بدترین دوستان

حدیث اخلاقی امروز، کلام دُرَرْبار حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است که در مجامع مختلف روایی هست. در غرر الحکم و باقی کتابهای روایی وجود دارد. حضرت فرمودند: «شَرُّ إِخْوَانِكَ مَنْ دَاهَنَكَ فِي نَفْسِكَ وَ سَاتَرَكَ عَيْبَكَ».[1]

1.1- گروه اول: دوستان چرب زبان و متملق

یکی از کلماتی است که واقعا گرچه الفاظش کوتاه است، ولی دریایی از معرفت و دریایی از نصیحت و دریایی از موعظه است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: بدترین دوستان آدم، کسانی هستند که با تو مداهنه کنند. «مداهنه»، از باب مفاعله و از ماده «دهن» است. اینجا به معنای چرب‌زبانی و اینکه تملق داشته باشند است.[2]

1.2- گروه دوم: دوستانی که عیوب انسان را از او مخفی کنند

«و ساترک عیبک». و عیوب تو را بپوشانند. می‌دانید انسان اگر گریز از واقعیات داشته باشد و حقایق را پرده پوشی کند، به جایی نمی‌رسد. اگر نداند که مشکلی دارد، یا بداند که مشکلی دارد و راه حل را پیدا نکند، به جایی نمی‌رسد. رابطه دوستان هم، همین‌طور است. اگر انسان نداند که دوستش عیب دارد، این یک جهت است، ولی اگر بداند دوستش عیب دارد و به هر جهتی که شده، و لو علاقه به او باشد، چرب‌زبانی کند، مداهنه کند، پوشش روی عیب بگذارد و کتمان کند و بیان نکند، یا خدا نکند عیب را خوبی جلوه دهد، گناهی بالاتر است. بگوید: حزب من و گروه و طرف‌دار من همه خوب باشد؛ چون اضافه به خودش است. اگر اضافه به دیگری شود، بد است. به قول معروف، خدا نکند کسی بد شود؛ هرچه بدی است، به او منتسب می‌شود. باز اگر کسی هم خوب شود، هرچه خوبان دارند، به او نسبت می‌دهند. انسان باید در دوستی، واقع‌گرا باشد. آبروی دوست را، آبروی خود بداند. خیانت نکند. در رفاقتش، سالم باشد. به دوستی افتخار کند. و دوستی‌ای افتخار دارد که بر اساس سلامت و صداقت باشد.

1.3- بهترین دوستان، کسانی که عیوب انسان را به او هدیه کنند

حضرت امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «أَحَبُّ إِخْوَانِي إِلَيَّ مَنْ أَهْدَى إِلَيَّ عُيُوبِي»؛[3] درست مقابل مداهنه؛ بهترین دوستان من، کسانی هستند که عیوب من را به عنوان هدیه و کادو برای من بیاورند. چقدر حضرت، با صراحت حرف می‌زنند.

2- رفاقت واقعی مهم است، نه ظاهری

در رفاقت اسلامی، در دعای جوشن کبیر می‌خوانیم: «یا رفیق من لا رفیق له».[4] خدا وقتی رفیق آدم باشد، رفاقتش بر اساس واقعیات است. رفاقت‌های دیگر هم باید بر اساس اصل واقعیت حرکت کند، نه بر اساس ظاهرسازی. ان‌شاءالله امیدواریم اولا خودمان عیوب‌مان را بشناسیم و بعد هم عیوب دیگران. و در دوستی و برادری ان‌شاء‌الله صراحت در لهجه داشته باشیم. نسبت به حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) دارد که ایشان «أصدق لهجة»؛[5] صادق‌ترین لهجه‌ها را داشتند؛ یعنی هیچ گونه مداهنه‌ای نداشتند. مداهنه که برود، صداقت و صراحت می‌آورد؛ و صداقت، سلامت می‌آورد؛ و سلامت، سعادت؛ و سعادت هم جز بهشت، چیز دیگری نیست. رزقناالله‌ایاناوایاکم.