اقتدا و پیروی از امام جواد (علیه‌السلام)_ نصحیت حاکم سیستان توسط امام جواد (علیه‌السلام)/سه خصلت مورد نیاز مؤمن /اخلاق ولایی_ کاربردی

موضوع: اخلاق ولایی_ کاربردی/سه خصلت مورد نیاز مؤمن /اقتدا و پیروی از امام جواد (علیه‌السلام)_ نصحیت حاکم سیستان توسط امام جواد (علیه‌السلام)

Contents

سه خصلت مورد نیاز مؤمن1

نصیحت حاکم سیستان توسط امام جواد (علیه‌السلام)2

نامه‌ی جالبی به حضرت امام خمینی (رحمه‌الله) و جواب آن2

اقتدا و پیروی از امام جواد (علیه‌السلام)3

1- سه خصلت مورد نیاز مؤمن

در آستانه‌ی شهادت حضرت جوادالائمه (علیه‌السلام) هستیم. امام رضا (علیه‌السلام) درباره‌ی فرزند خود، امام جواد (علیه‌السلام) فرمودند: «هَذَا اَلْمَوْلُودُ اَلَّذِي لَمْ يُولَدْ مَوْلُودٌ أَعْظَمُ بَرَكَةً عَلَى شِيعَتِنَا مِنْهُ»؛[1] ایشان بهترین مولود و خیر مولود و مولود با برکت هستند. کلامی از امام جواد (علیه‌السلام) در بحار الانوار و تحف العقول[2] و مجامع روایی دیگر نیز آمده است:

«اَلْمُؤْمِنُ يَحْتَاجُ إِلَى ثَلاَثِ خِصَالٍ تَوْفِيقٍ مِنَ اَللَّهِ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولٍ مِمَّنْ يَنْصَحُهُ».[3] مؤمن نیازمند سه خصلت است:

1) توفیقی از سوی خدا: در قرآن کریم هست که ﴿وَ ما تَوْفیقی‌ إِلاَّ بِاللَّهِ﴾.[4] از امام صادق (علیه‌السلام) از معنای توفیق پرسیدند. فرمودند خدا امر می‌کند. انسان اطاعت می‌کند. این اطاعت برای انسان فعلی می‌سازد که مطابِق و مطابَق امر الهی است. این موفق است. کسی که کارش موافق خواسته حضرت حق است.[5] اینجا امر مطلق است و شامل همه خواسته‌های حضرت حق می‌شود چه باید و چه نباید. توفیق دامنه وسیعی دارد. اینکه استادی برای شاگرد و پدری برای پسر دعا می‌کند موفق باشی یعنی خدایی باشی.

2) اندرز دهنده‌ای از خود: مؤمن نیاز دارد خودش خودش را موعظه کند. واعظ نفسانی داشته باشد. محاسبه و مشارطه و مراقبت کشیک نفس کشیدن، همه داخل واعظ نفسانی است. چون می‌دانید بهترین موعظه‌ها آن است که واعظ مخاطب را بشناسد. مخاطب‌شناسی بهترین ابزار برای موعظه خوب است. در واعظ نفسانی مخاطب‌شناسی در حد اعلا است. چرا که هیچ کس همانند اینکه شخصی خودش را می‌شناسد نمی‌شناسد. بهترین موعظه‌ها موعظه نفس است. برنامه‌ای برای خود بریزیم که واعظ نفسانی را تمرین کنیم و در وجودمان پیاده کنیم.

3) پذیرش نصیحت‌های منصحی که او را نصیحت می‌کند: از ناصح بپذیرد. «انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال».[6] نصیحت دامنه بازی دارد. گاهی حیوانی برای یک پیامبر اظهار نظر می‌کند و باید بپذیرد. جریان حضرت سلیمان نبی (علیه‌السلام) و هدهد. ﴿فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ﴾[7] خبری دارم که نداری. گوش کن که بگویم. در سوره نمل است، سوره‌ای که دو بسم الله دارد. انسان مؤمن برای نصیحت دیگران برنامه‌ریزی می‌کند.

نصیحت حاکم سیستان توسط امام جواد (علیه‌السلام)

مردی از طایفه بنی حنیفه از اهالی سیستان می گوید: با امام جواد (علیه‌السلام) در اولین سال خلافت معتصم در سفر حج همراه شدم. روزی سر سفره به او عرض کردم: « فدایت شوم، حاکم منطقه ما مردی است که ولایت شما اهل بیت را قبول دارد و دوستدار شماست. من بدهکارم و باید مالیات‌هایی را به دیوان او بپردازم. اگر صلاح می‌بینیید برای او نامه‌ای بنویسید و از او بخواهید مراعت مرا بکند.» امام فرمود: «من او را نمی‌شناسم.» گفتم: «همان طور که عرض کردم از دوستان شما اهل بیت است و نوشته و توصیه شما برای من سودمند است.» امام جواد (علیه‌السلام) کاغذی طلبید و چنین مرقوم فرمود: «بسم الله الرحمن الرحیم. آن کس که نامه مرا می آورد، برایم از مذهب نیکوی تو سخن گفته است. به درستی که بهره‌ی تو تنها نیکی‌هایی است که در حق برادرانت می‌کنی. پس همواره به برادرانت نیکی کن و بدان که خداوند متعال از تو سئوال می کند و تو در کارهایت مسئول هستی، اگر چه به سبکی ذره‌ای خردل باشد.» وارد شهرم شدم. خبر ورودم به حسین بن عبدالله نیشابوری حاکم رسیده بود و او برای استقبال از من، دو فرسخ از شهر خارج شده بود. من نامه امام جواد علیه السلام را به او دادم، او نامه را گرفت و بوسید و بر چشمش نهاد و پرسید: «خواسته‌ات چیست؟» گفتم: «مالیاتی در دیوان شما بدهکارم.» او دستور داد مرا معاف کنند. آنگاه گفت: «تا وقتی من حاکم هستم مالیات نده.» سپس حال خانواده ام را پرسید و دستور داد هر سال به من و همه افراد خانواده‌ام کمک مالی شود؛ و تا زنده بود، من مالیاتی پرداخت نکردم و کمک‌های او نیز به من قطع نشد.[8]

نامه‌ی جالبی به حضرت امام خمینی (رحمه‌الله) و جواب آن

بچه‌های دبستانی نیز به الهام از ایشان نامه‌ای نوشتند به حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه و نکاتی گوشزد کردند. در صحیفه امام، نامه و جوابش هست.

نامه‌ی دانش آموزان از این قرار است:

«بسم اللَّه الرحمن الرحيم‌. سلام بر امام عزيز و بزرگوارمان، خمينى روح خدا. امام عزيز، ما بچه‌هاى كلاس پنجم جهاد مدرسه فاطميه هستيم. چون در كتاب دينى ما نامه امام محمد تقى- عليه السلام- را به فرمانده سيستان و نصيحتهايى را كه امام، به ايشان كرده‌اند نوشته، ما هم تصميم گرفتيم كه براى شما نامه‌اى نوشته و شما را نصيحت كنيم. ولى اماما، ما شما را نمى‌توانيم نصيحت كنيم. زيرا شما بزرگواريد و از همه گناهان به دوريد. شما آن امام بت‌شكنى هستيد كه مدت چهل سال است نمازهاى شبتان ترك نشده. اى بزرگى كه ما را از قعر زشتيها و فسادها و بى‌ايمانيها به ساحل نجات رساندى. ما در اين ماههاى عزاى محرّم و صفر، عزا مى‌گيريم، زياد نمى‌خنديم و سينه زنى و نوحه‌خوانى مى‌كنيم؛ چون شما به آن تأكيد كرده‌ايد».[9]

وقتی نسبت مردم با رهبر امت و امام می‌شود می‌گوید شما از گناهان به دورید. وقتی رهبری در چشم مردم این گونه باشد اطاعت مردم نیز این طور می‌شود. چه تعبیر جالبی: شما چهل سال است نماز شبتان ترک نشده است. اگر ما هم راه بزرگان را برویم همین ارزش را در چشم مردم پیدا می‌کنیم.

جواب حضرت امام به نامه‌ی آن‌ها از این قرار است:

«بسمه تعالى. فرزندان عزيزم! نامه محبت‌آميز شما را قرائت كردم. كاش شما عزيزان مرا نصيحت مى‌كرديد كه محتاج آنم. اميد است با نشاط و خرمى درسهايتان را خوب بخوانيد و در همان حال، به وظايف اسلامى كه انسانها را مى‌سازد، عمل كنيد و اخلاق خود را نيكو كنيد و اطاعت و خدمت پدران و مادرانتان را غنيمت شماريد و آنها را از خود راضى كنيد و به معلمهايتان احترام زياد بگذاريد. سعى كنيد براى اسلام و جمهورى اسلامى و كشورتان مفيد باشيد. از خداوند تعالى، سلامت و سعادت و ترقى در علم و عمل براى شما نور چشمان آرزو مى‌كنم. سلام بر همه‌ی شماها». (29 شهر صفر 1403) روح اللَّه الموسوي الخمينى‌.[10]

2- اقتدا و پیروی از امام جواد (علیه‌السلام)

این است انسان حاکم مجتهد و جامع الشرایط و فقیه که صاحب حکومت است ولی صاحب تواضع است. نصیحة الملوک یعنی همین. از حضرت امام جواد علیه السلام الگو بگیریم. امامی که از مصادیق ﴿وَ آتَیْناهُ الحُکْمَ صَبِیّاً﴾[11] هستند. علم را در کودکی معرفی کردند و امامت را معرفی کردند. از حالات ایشان استفاده کنیم. هر مناسبتی که از هر امام بزرگی است احادیث و برخی حالات ایشان را بخوانیم که بتوانیم به آنها اقتدا کنیم.