خصوصیات و ویژگی‌های بارز بهترین دانشمند و عالم/داشنمندان و علما /اخلاق اجتماعی

موضوع: اخلاق اجتماعی/داشنمندان و علما /خصوصیات و ویژگی‌های بارز بهترین دانشمند و عالم

1- خصوصیات و ویژگی‌های بارز بهترین دانشمند

از امام حقایق امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمودند: «إِنَّ أَعْلَمَ النَّاسِ بِاللَّهِ أَخْوَفُهُمْ لِلَّهِ وَ أَخْوَفَهُمْ لَهُ أَعْلَمُهُمْ بِهِ وَ أَعْلَمَهُمْ بِهِ أَزْهَدُهُمْ فِيهَا».[1] از کلمات گران‌سنگ امام صادق (علیه‌السلام) در مسائل علمی است. دانشمندترین مردم چه کسانی هستند؟ فرمودند: آنانی که خداشناس‌ترین هستند. ملاکشان این است که خداترس‌ترین‌ها هستند. «اعلم الناس بالله اخوفهم لله»؛ و آنانی که جزو خداترس‌ترین‌ها هستند عالم‌ترین‌ها هستند. دو موجبه کلیه‌ای است که جای موضوع و محمول عوض می‌شود. به عرضی که تقدیم می‌کنیم دقت کنید: علمی داریم که پیش‌نیاز خوف و خشیت و است و علمی داریم که نتیجه‌ی خشیت است. علم دارای مراتب است. کسی که بیشترین خشیت را داشته باشد بیشترین علم نصیب او می‌شود. «اعلمهم به ازهدهم فیها»؛ خداشناس‌ترین‌ها بی‌رغبت‌ترین‌ها به دنیا هستد. انسان وقتی به خشیت می‌رسد که به بی‌رغبتی به دنیا برسد. کسی که رغبت به دنیا داشته باشد فاسد می‌شود؛ امام خمینی (رحمه‌الله) در کتاب صحیفه‌ی خود، روایتی را در مورد عواقب فساد و انحراف عالِم نقل فرمودند: «إذا فَسَدَ العَالِمُ فَسَدَ العَالَم».[2] ﴿وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى﴾؛[3] ﴿فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى﴾؛[4] بهشت با هوای نفس نمی‌سازد. اگر خوف از مقام ربوبیت با همین قید مقام و نهی از هوا باشد، مأوای فرد بهشت می‌شود. در آیه‌ای دیگر آمده است: ﴿وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ﴾؛[5] یکی «جنت صفات» است و دیگری به نظر ما «جنت ذات» است. رزقنا الله ایانا و ایاکم که به مرحله‌ای برسیم که مراقبت داشته باشیم و هزاران ان شاء الله خشیت داشته باشیم و بی‌رغبت به دنیا باشیم و عقل ما امیر باشد نه اسیر.