1405/08/18
بسم الله الرحمن الرحیم
سیره معصومین /حدیث حلیة رسول الله /تجلی نور الهی در حلیة النبی/لوازم اقتدا به اسوة نوری/راهکارهای عملی کسب نورانیت/ملاک طلب و قناعت در سلوک علمی و معنوی
محتويات
0.1- ۱- بحث اخلاقی0.1.1- ۱.۱- تجلی نور الهی در حلیة النبی
0.1.2- ۱.لوازم اقتدا به اسوه نوری
0.1.3- ۱.راهکارهای عملی کسب نورانیت
0.1.4- ۱.۴- ملاک طلب و قناعت در سلوک علمی و معنوی
0.1.5- ۱.۵- حقیقت سکوت معنادار و مراتب ادراک سمعی
0.1.6- ۱.۶- نقش تکریم متکلم در انضباط کلامی و حفظ کرامت انسانی

موضوع: سیره معصومین /حدیث حلیة رسول الله /تجلی نور الهی در حلیة النبی/لوازم اقتدا به اسوة نوری/راهکارهای عملی کسب نورانیت/ملاک طلب و قناعت در سلوک علمی و معنوی
0.1- ۱- بحث اخلاقی
0.1.1- ۱.۱- تجلی نور الهی در حلیة النبی
در حدیث شریف حلیة رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) بودیم. در خصوص حالاتی که در نشستوبرخاست و مجالس حضرت وجود داشت، اگر بنا بر تلخیص مباحث تا نقطه کنونی باشد، همانگونه که در حدیث وارد شده است: «حلیة رسول الله» (صلوات الله و سلامه علیه) تجلی و درخشش چهره نورانی پیامبر مکرم اسلام است که میتوان آن را سایه نور الهی دانست؛ یعنی آیه شریفه ﴿اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ﴾[1] جلوهگری کرده و این حقیقت نوری در دسترس همگان قرار گرفته و مقام جمعالجمعی حضرت نیز منشأ صدور این افاضات گردیده است.
0.1.2- ۱.لوازم اقتدا به اسوه نوری
با توجه به چنین توصیفی، چنانچه بنا باشد ما به ایشان اقتدا نماییم و ایشان مقتدای ما باشند، باید دو گام اساسی برداریم: ۱. در وجود خود ظلمت را محو سازیم. ۲. نورانیت را در جان خویش متجلی گردانیم. یکی از ابعاد آیه شریفه ﴿لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾[2] ناظر به همین معناست؛ یعنی اسوه نوری، نورانیت و انطباق با حقیقت «نُورٌ عَلَى نُورٍ» در سوره مبارکه نور.
0.1.3- ۱.راهکارهای عملی کسب نورانیت
« وَ لَا يُخَيِّبُ فِيهِ مُؤَمِّلِيهِ قَدْ تَرَكَ نَفْسَهُ مِنْ ثَلَاثٍ الْمِرَاءِ وَ الْإِكْثَارِ وَ مَا لَا يَعْنِيهِ وَ تَرَكَ النَّاسَ مِنْ ثَلَاثٍ كَانَ لَا يَذُمُّ أَحَداً وَ لَا يُعَيِّرُهُ وَ لَا يَطْلُبُ عَثَرَاتِهِ وَ لَا عَوْرَتَهُ وَ لَا يَتَكَلَّمُ إِلَّا فِيمَا رَجَا ثَوَابَهُ إِذَا تَكَلَّمَ أَطْرَقَ جُلَسَاؤُهُ كَأَنَّمَا عَلَى رُءُوسِهِمُ الطَّيْرُ وَ إِذَا سَكَتَ تَكَلَّمُوا وَ لَا يَتَنَازَعُونَ عِنْدَهُ الْحَدِيثَ وَ إِذَا تَكَلَّمَ عِنْدَهُ أَحَدٌ أَنْصَتُوا لَهُ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ حَدِيثِهِ ». [3]
یکی از راهکارهایی که در معارف دینی و در متن همین حدیث تبیین گردیده، این است که از ابتدای مراودات و ارتباطات اجتماعی خود، کمگو باشیم، پیشه صمت و سکوت برگزینیم و امور بیهوده و غیرضروری («ما لایعنی») را ترک گوییم. در مراجعات مکرری که از سوی فضلا و عموم مردم برای طرح و حل مشکلات صورت میپذیرد، مشاهده میشود که علت عمده گرفتاری بسیاری از افراد، عدم رعایت کمگویی و ابتلا به پرگویی است. اصل «ترک ما لایعنی» که در روایات و در متن همین حدیث آمده است، نیازمند برنامهریزی عملی است؛ بدین معنا که آنچه ضرورت ندارد بر زبان جاری نشود و حتی در موارد ضروری نیز سخن صرفاً به قدر ضرورت بیان گردد. ما در مسیر سیر و سلوک معنوی خویش ملزم به رعایت این نکات هستیم.
0.1.4- ۱.۴- ملاک طلب و قناعت در سلوک علمی و معنوی
گذشته چراغ راه آینده است؛ روزی در محضر استادم، حضرت علامه حسنزاده آملی (قدّس الله نفسه الزکیة)، این پرسش را مطرح کردم که شیوه و مدیریت کمگویی، صمت و سکوت چگونه است؟ انسان باید از تجارب اهل معنی بهره ببرد؛ زیرا مسائل کشف و شهود در امور معنوی، همانند تجربه در مسائل جسمانی است. تجربه در اجسام و در دار دنیا محقق میشود، در حالی که شهود ناظر به حقایق عالم معنا، ملکوت و برزخ است. هر آنچه در عالم ملکوت است، مثالی در این عالم دارد و هر چه در عالم دنیاست، دارای نمونهای در ملکوت است و انسان پیوسته در میان این دو مثال سیر میکند: ﴿يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ﴾[4] . ایشان در پاسخ، ملاک بسیار ارزندهای تعیین فرمودند و اظهار داشتند: «هر آنچه که واجد تمثّل اخروی و شرط کمالات اخروی باشد، انسان باید طالبِ آن باشد». سپس مثال زیبایی زدند و فرمودند: طلاب که طالبان علم هستند، باید قناعت را که متعلق به امور دنیوی است مدیریت کنند، اما هرگز در علم قانع نباشند. بعد جمله زیبایی فرمودند که ما در یکی از کتب خود آن را توضیح دادهایم؛ ایشان فرمودند: «قناعت در مال، مطلوب است، اما در علم، مطلوب نیست». هر کس در علم قانع گردد، برای خود مرتبه «فارغالتحصیلی» قائل میشود و رسیدن به این حد، به معنای استکفا و بینیاز دانستن نفس از تعلیم و تعلّم است که آفتی مهلک به شمار میرود. انسان سالک نباید در سیر و سلوک خویش به مرحله «یَقِف» برسد؛ چراکه توقف مانع از دستیابی به «سکوت معنادار» خواهد شد.
0.1.5- ۱.۵- حقیقت سکوت معنادار و مراتب ادراک سمعی
سکوت معنادار همان حالتی است که در سیره اصحاب در محضر رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآله) وجود داشت؛ مجلسی که سراسر در حال افاده و استفاده بود. این شیوه عیناً در ارتباط رسول خدا با جبرائیل امین نیز جریان داشت؛ انبیای الهی به ندرت و صرفاً در صورت نیاز از فرشتگان وحی پرسش مینمودند و در اغلب احوال، اهل صمت، استماع و اسماع بودند. چون در شنوایی، گاه شنیدن است، گاه گوش فرادادن و استماع دقیق، و گاه عمل به مسموعات؛ که امید است خداوند توفیق تحقق این مراتب را به همگان عنایت فرماید.
0.1.6- ۱.۶- نقش تکریم متکلم در انضباط کلامی و حفظ کرامت انسانی
عامل دیگری که به مدیریت کمگوییِ معنادار مدد میرساند، این است که انسان در مقام دریافت علوم همواره در موضع تعظیم و تکریم قرار گیرد نه در موضع تحقیر؛ حتی نسبت به متعلم نیز باید مقام تکریم رعایت شود؛ چراکه در حقیقت خودمان مورد تکریم واقع شدهایم؛ ﴿وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ﴾[5] را در زندگی خود مدیریت کنیم. اگر اصل تکریم، مدیریت خشم، ایجاد امیدبخشی، سکوت و صمت در زندگی عملیاتی شود — همانگونه که در محفل رسول الله به تمامی مدیریت میشد — جهات اساسی حدیث شریف حلیة النبی محقق خواهد شد.