تقوا، تواضع و تکریم بزرگ و کوچک در مجلس پیامبر (صلی‌االله‌علیه‌وآله)/حلیة النبی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) /سیره اخلاقی معصومین (علیهم‌السلام)

موضوع: سیره اخلاقی معصومین (علیهم‌السلام)/حلیة النبی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) /تقوا، تواضع و تکریم بزرگ و کوچک در مجلس پیامبر (صلی‌االله‌علیه‌وآله)

0.1- ۱- بحث اخلاقی

در حدیث شریف حلیة رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) بودیم و رسیدیم به سؤال از هم‌نشین‌ها، مجلس و نشست‌وبرخاست‌های پیامبر اکرم «فَقُلْتُ: فَكَيْفَ كَانَتْ سِيرَتُهُ فِي جُلَسَائِهِ؟». حضرت امام حسین (علیه الصلاة و السلام) فرمودند: «وَ صاروا عِنْدَهُ فِي الْحَقِّ سواء»؛ یعنی همه‌ی افراد در نسبت با حق مساوی بودند و اصلاً ارزش و معیار نزد حضرت، حق بود.

0.1.1- ۱.۱- ارکان چهارگانه مجلس پیامبر: حلم، حیا، صدق و امانت

سپس حضرت فرمودند: «مَجْلِسُهُ مَجْلِسُ حِلْمٍ وَ حَيَاءٍ وَ صِدْقٍ وَ أَمَانَةٍ».[1] اگر ما در محافل و مجالسمان این چهار اصل را رعایت کنیم، بهترین و بالاترین نشست‌وبرخاست‌ها را خواهیم داشت. مجلس ایشان مجلس حلم، بردباری و حیا بود؛ یعنی حقوق و شخصیت‌های همدیگر را کاملاً رعایت می‌کردند. درباره جایگاه بنیادین حیا، احادیثی وارد شده است که موضوع و محمول (دین و حیاء) در آن‌ها جا‌به‌جا شده است: «لَا إیمانَ لِمَن لا حَیاءَ له».[2] حیا سخن اول را می‌زند و می‌توان گفت بستر بسیاری از علوم، معرفت‌ها و نشست‌وبرخاست‌هاست. مجلس ایشان مجلس حلم، حیا، صدق و امانت بود و حقوق یکدیگر در آن تماماً رعایت می‌شد.

0.1.2- ۱.وقار مجلس و پرهیز از بلند کردن صداها

در ادامه سیره حضرت آمده است: «لَا تُرْفَعُ فِيهِ الْأَصْوَاتُ»؛[3] هیچ‌گاه در جمع آنان هیاهو و سر و صدا نبود و هر کسی رعایت‌های خاص خود را در مجلس داشت. در احوالات حضرت امیرالمؤمنین (علیه الصلاة و السلام) نقل است شخصی که مسافر بود، سراغ خانه حضرت را از همسایه‌شان گرفت. سیاق روایت اقتضا می‌کند این ماجرا مربوط به پس از رحلت و شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) باشد. همسایه پاسخ داد: با اینکه در این خانه چند کودک خردسال زندگی می‌کنند، ما هرگز صدای بلند یا بی‌حیایی از آن‌ها نشنیده‌ایم؛ تنها در روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه می‌بینیم که دخترخانمی از این خانه خارج می‌شود و دو نوجوان ایشان را همراهی می‌کنند و به بقیع می‌روند و از همان مسیر بازمی‌گردند؛ که اشاره به همراهی امام حسن و امام حسین با حضرت زینب (سلام الله علیهم) دارد. مجلس ایشان مظهر حلم، حیا، صدق و امانت بود.

0.1.3- ۱.ضرورت رازداری در نشست‌ها

تعبیر نبویِ «الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ»،[4] دستورالعمل بسیار مهمی است؛ یعنی محفل و مجلس بر پایه امانت‌داری است و سخنانی که در آن مطرح می‌شود، امانت است. از مصادیق این قاعده این است که اگر در یک جمع دو نفره، بیست نفره یا حتی صد نفره مطلبی بیان شود و گفته شود این سخن در همین مجلس بماند، باید بین همان افراد مکتوم بماند و افشا نشود.

0.1.4- ۱.۴- پیوند بر مدار تقوا، تواضع و تکریم متقابل بزرگ و کوچک

در ادامه روایت حلیة النبی آمده است: «مُتَوَاصِلِينَ فِيهِ بِالتَّقْوَى، مُتَوَاضِعِينَ، يُوَقِّرُونَ الْكَبِيرَ وَ يَرْحَمُونَ الصَّغِيرَ».[5] صله و محور اجتماع آنان تقوا بود؛ با یکدیگر متواضع بودند، بزرگان را تکریم می‌کردند و با کوچک‌ترها مهربان بودند. درباره احترام به اهل علم وارد شده است: «مَنْ وَقَّرَ عَالِماً كَمَنْ وَقَّرَ رَبَّهُ».[6] محافل و مجالس ما باید متخلق به این خصلت‌ها باشد تا بتوانیم رضایت الهی و اهل‌بیت را کسب کنیم.