فضیلت ادب/ادب /اخلاق فردی

موضوع: اخلاق فردی/ادب /فضیلت ادب

1- بحث اخلاقی (ادب)

1.1- فضیلت و اقسام ادب

در روایات اخلاقی و فرمایش‌های سیروسلوکی حضرات معصومین (علیهم‌السلام) بودیم. امیر‌المؤمنین (علیه‌السلام) در جمله‌ای بسیار پرمحتوا و مهم فرمودند: «وَ لاَ مِيرَاثَ كَالأدَبِ».[1] هیچ ارثی، همانند ادب نیست. ادب، بهترین یادگار جوامع و انسان‌ها است. ادب، این است که انسان، نسبت‌های خود را نیکو بسنجد:

    1. نسبت خود با خدای خود.

    2. نسبت خود با اولیای الهی که فرستادگان الهی هستند.

    3. نسبت خود با بزرگان امت و بزرگان فامیل و اساتید و دیگر هم‌نوعان انسان.

    4. نسبت خود با خودش.

1.2- بی‌ادبی، زوال شرافت

در این نسبت، بی‌ادبی نباشد. امام علی (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «لاشرَفَ مَعَ سُوءِ أدَب»؛[2] وقتی این نسبت زشت شد، تعبیر به «سوء» می‌شود و انسان را از شرافت می‌اندازد. [3] ما این نسبت را، خوب نسبت‌سنجی کنیم. این را با وقارمان، متنانت‌مان و گفتار و رفتار شایسته‌مان ارج بنهیم.

1.3- راهکار اجرای ادب

یکی از این نسبت‌ها، این است که اگر در دیگری -خدای نخواسته- اخلاق ناپسندی دیدیم، آن را در خودمان به وجود نیاوریم. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «إذا رَأيْتَ في غَيْرِكَ خُلْقاً ذَميماً فَتَجَنَبْ مِنْ نَفْسِكَ أمثالَهُ»؛[4] هرگاه خوی زشتی در کسی دیدید، از آن خوی زشت، ادب بیاموزید. به قول جناب لقمان حکیم که از ایشان سوال کردند: «ادب از که آموختی»؟ گفت: «از بی‌ادبان».[5] حواریّون از حضرت عیسی (علیه‌السلام) سؤال کردند: «مَن أدَّبَكَ ؟ ـ : ما أدَّبَني أحَدٌ ، رأيتُ قُبحَ الجَهلِ فجانَبتُهُ»؛[6] چه کسی شما را ادب کرد؟ حضرت فرمودند: «من جهل را دیدم، ادب شدم».

1.4- پیوند ناگسستنی علم و ادب در تعالی انسان

اولین مرحله‌ی ادب، خروج از نادانی‌ها به علم است؛ به همین جهت است که در روایات داریم: «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ و مُسْلِمَة».[7] همین درس و بحث‌ها، دلیل بر این است که ان‌شاءالله در حسن ادب الهی قرار گرفته‌ایم. به تعبیر استادمان حضرت علامه حسن‌زاده -جانم به قربانشان- که می‌فرمودند: «انسان، عیسوی مشرب بشود»؛ عیسوی مشرب به این است که انسان، علم‌گرا و علم‌دوست باشد. اعزّه! به همین علت، توصیه می‌کنم در هیچ مرحله‌ای از طلب علم، آرام نگیرید. قناعت در مال، خوب است؛ ولی قناعت در علم، خوب نیست. علم‌دوست و عالم‌پرور باشید. در مقام آموختن و تعلیم علم باشید که امام علی (علیه‌السلام) فرمودند: «مَن عَلَّمَنی حَرفاً فَقَد صَیَّرَنی عَبداً»؛[8] لذا علم و ادب از هم جدا نیستند.