جایگاه ادب - اقسام ادب/ادب /اخلاق فردی

موضوع: اخلاق فردی/ادب /جایگاه ادب - اقسام ادب

1- بحث اخلاقی (ادب)

1.1- جایگاه ادب

در حکمت 54 نهج‌البلاغه بودیم که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در توصیه‌های اخلاقی فرمودند: «وَ لاَ مِيرَاثَ كَالأدَبِ»؛[1] هیچ ارث و میراثی مانند ادب نیست. عنایت دارید که میراث، گاهی میراث جسمی و طبیعی است؛ مانند اینکه پدری برای فرزندان ارث می‌گذارد و گاهی میراث، میراث معنوی است؛ چنان‌چه در روایات داریم: «إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ».[2]

دانشمندان از پیامبران ارث می‌برند. در این فرمایش به مهم‌ترین میراث بشر اشاره دارد که ادب است. ادب، یعنی اینکه انسان حد و حدود اشیاء را طوری رعایت کند که به حریم دیگران تعدی نداشته باشد. برای همین، ادب از مهم‌ترین سرمایه‌های بشر است. در ضرب‌المثل‌ها داریم که «ادب مرد به ز دولت اوست». در این روایت، حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «ادب، میراثی است که همانند ندارد و منحصر به فرد است».

1.2- اقسام ادب

ادب، یعنی رابطه‌ی سالم بین خود و خدای خود، بین خود و خویشتن خود، بین خود و امام خود و بین خود و هم‌نوع خود. ادب را باید آموخت و تعلیم و تعلم کرد. در مسائل تربیتی باید به آن پرداخت.

1.3- معنای تأدیب خود

مهم‌ترین ادب، ادب نفسانی است. «كَفَاكَ أَدَباً لِنَفْسِكَ اجْتِنَابُ مَا تَكْرَهُهُ مِنْ غَيْرِكَ»؛[3] در مقام تأدیب نفس همین بس که ادب نفسانی را طوری رعایت کنی که از دیگران می‌پسندی.

1.4- لزوم پرهیز از بی‌ادبی

در مقابل ادب، بی‌ادبی است. به جناب لقمان گفتند: «ادب را از که آموختی؟» گفت: «از بی‌ادبان». بی‌ادبی، ورود به منطقه‌ی ممنوعه‌ی حدود دیگران است؛ حتی ورود به منطقه‌ی ممنوعه‌ی خویش است. مجاز نیستیم که هرچه می‌خواهیم انجام دهیم. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در جمله‌ی دیگری فرمودند: «أفضل الأدب أن يقف الإنسان عند حدّه و لا يتعدّى قدره».[4] بهترین ادب، این است که انسان بر حد و حدود خودش بایستد و پایش را از گلیم خودش درازتر نکند.

1.5- یکی از نشانه‌های ادب

یکی از نشانه‌های ادب این است که وقتی که یک زشتی‌ در دیگری دید، از آن صفت زشت فاصله بگیرد. ادب در گفتار و کردار است. همه در ادب تحقق دارد. باید تمرین ادب کنیم.

1.6- لزوم تمرین ادب مع الله در ماه رجب

اولین ادب، ادب مع الله است. در ماه رجب، تمرین ادب مع الله کنیم. حضرت علامه حسن‌زاده (جانم به قربانشان) فرمودند: «آنچه که خدا می‌دهد، به ادب می‌دهد». ادب با خدا را در شب و نیایش و سحر و استغفار و توبه رعایت کنیم. افسارگسیخته نباشیم و هر کاری را انجام ندهیم.