درس خارج  فقه حضرت آیت الله مکارم
88/09/11

بسم الله الرحمن الرحیم

بحث در اقسام حج بود . تمتع برای ماوراء حد و شخص نائی و قران و افراد برای مکی و مادون حد .   حالا کسی دو وطن دارد وظیفه چیست ؟

عبارت تحریر : من كان له وطنان أحدهما دون الحد و الآخر خارجه أو فيه لزمه فرض أغلبهما ، لكن بشرط عدم إقامة سنتين بمكة، فإن تساويا فان كان مستطيعا من كل منهما تخير بين الوظيفتين و إن كان الأفضل اختيار التمتع، و إن كان مستطيعا من أحدهما دون الآخر لزمه فرض وطن الاستطاعة .

عنوان مساله :

دو حالت ذکرکرده اند :

1- فرض اغلبیت توطن فی احدهما : لزم فرض اغلبهما . استثناء : مگر اینکه 2 سال در مکه مقیم باشد . 2- فرض تساوی توطن :

الف) مستطیع من كل منهما : تخير بين الوظيفتين و إن كان الأفضل اختيار التمتع .

ب ) مستطيع من أحدهما دون الآخر : لزمه فرض وطن الاستطاعة .

اقوال :

لاخلاف فیهما نه در اغلبیت و نه در تساوی دو وطن .

مرحوم نراقی در المستند ص 117: ذو المنزلين يعتبر في تعيين الفرض أغلبهما إقامة، فيتعيّن عليه فرضه، بلا خلاف يوجد و لو تساويا يتخيّر بين الفرضين، بلا خلاف كذلك‌ .

صاحب ریاض ج6 ص173: و لو كان له منزلان أحدهما بمكة و ما في معناها و الآخر بمحلّ ناء عنها اعتبر في تعيين الفرض أغلبهما عليه إقامةً، فيتعين عليه فرضه، و لو تساويا تخيّر في التمتع و غيره، بلا خلاف في المقامين ظاهراً.

جواهر ج18ص 92 : و لو كان له منزلان و وطنان منزل بمكة أو حواليها مما هو دون الحد و منزل في غيرها من البلاد التي هي خارج الحد من غير فرق بين افرادها لزمه فرض أغلبهما عليه بلا خلاف أجده فيه‌ .

جواهر ج18ص 94 : فان تساويا و استطاع من كل منهما كان له الحج بأي الأنواع شاء بلا خلاف أجده فيه‌ .

ادله :

الف) اصل و قاعده :

اگر به فرض روایات نباشد و یا کاستی پیدا کرد اصل چه اقتضاء می کند ؟ صاحب صاحب وطن در مدینه ادله نائی را شامل می شود

صاحب وطن در مکه ادله حاضر را شامل می شود 

بنابراین قاعده یعنی عمومات  تخییر را اقتضا می کند . توجه کنید جای احتیاط هم نیست زیرا واقع که مجهول نیست و 2 تا حج هم که واجب نیست .

توجه کنید صحبت درحج وجوبی است بله در حج مستحبی افضلیت تمتع است .

حدیث 1 باب 9 از ابواب اقسام الحج :

14755 مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ‌ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ مَنْ أَقَامَ بِمَكَّةَ سَنَتَيْنِ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ- لَا مُتْعَةَ لَهُ فَقُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع أَ رَأَيْتَ إِنْ كَانَ لَهُ أَهْلٌ بِالْعِرَاقِ- وَ أَهْلٌ بِمَكَّةَ قَالَ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهُمَا الْغَالِبُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ أَهْلِه‌ .

این روایت با اصل و قاعده که ذکر شد مخالف است و بین اغلبیت و تساوی فرق گذاشته است.

سند شیخ طوسی به موسی بن القاسم صحیح است و خود  موسی بن القاسم هم ثقه و بعدی ها همگی از ثقات . توجه کنید ذیل روایت شاهد است .

دو نکته در معنی روایت باید روشن شود :

1-     معنای غالب :

الف) مراداز غلبه طوری باشد که مکان دوم وطن نمی باشد با این تفسیر روایت طبق قاعده می شود ب ) هردو مکان وطن حساب می شوند و خلاف قاعده ای می شود که ذکر کردیم و اینجا باید به روایت تعبد پیدا کنیم .

2-     معنای " و هو من اهله " :

الف) من اهله فی الحج

ب ) من اهاله مطلقا : مدار وطن در اسلام وطن غالب است و غیر غالب ولو وطن عرفی است اما وطن شرعی نیست .

برخی گفته اند می توانیم حکم را تسری بدهیم به نماز مسافر یعنی اگر کسی دو وطن داشت فقط در وطن غالب نماز وی تمام است .

logo