1404/02/06
بسم الله الرحمن الرحیم
نقل مرحوم حکیم(ره) در فرع اول از این مسأله/اقسام عمره /كتاب الحج
موضوع: كتاب الحج/اقسام عمره /نقل مرحوم حکیم(ره) در فرع اول از این مسأله
مدعای مرحوم صاحب عروة(ره) در این مسأله(اقسام عمره) این است که عمره-بنفسها- بر همه مکلفین واجب میباشد و اگر فرد استطاعت برای حج پیدا نکرد اما استطاعت برای عمره پیدا کرد اتیان به عمره واجب میباشد و لازمه این مطلب است که اگر فرد توان عمره توان رفتن را داشته باشد و در صورت تعلل فرد استطاعت بدنیاش -مثلاً- از بین رفته است در این صورت عمره بر ذمه فرد استقرار پیدا کرده است و ذمه فرد باید فارغ شود و همچنین اگر برای فرد استطاعتی حاصل شود قبل از رسیدن اشهر حج از دنیا برود در این صورت وراثش باید یک عمره از جانب او انجام بدهند.
مرحوم حکیم(ره) در ذیل عبارت«... فی العمر مرة، بالکتاب و السنة» میفرمایند:
«کذا فی کلام جماعة منهم کاشف الغطاء و النراقی و صاحب الجواهر: لکن دلالة الکتاب علی الوجوب غیر ظاهرة، فان العمرة لم تذکر فی الکتاب الا فی قوله تعالی: ﴿وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْي.﴾
و الظاهر وجوب الاتمام، لاوجوب العمرة، و الا فی قوله تعالی:
(فمن حج البیت او اعتمر فلاجناح علیه.)[1] و دلالته اخفی.»
و افاد فی ذیل قوله: والاجماع:
« ادعی فی الجواهر الاجماع بقسمیه علیه. و فی المستند « بالاجماع المحقق و المنقول مستفیضاً...» و نحوه کلام غیرهما، و المنسوب الی العلامة القول بالاستحباب .»
و افاد فی ذیل قوله: ففی صحیحه زرارة: العمرة واجبة علی الخلق بمنزلة الحج فان الله تعالی یقول: و اتموا الحج و العمرة لله:
«قال: قلت لابی جعفر (علیه السلام): ما الذی یلی الحج فی الفضل؟ قال (علیه السلام): العمرة المفردة، ثم یذهب حیث شاء و قال (علیه السلام): العمرة واجبة علی الخلق بمنزلة الحج، لان الله یقول: واتموا الحج و العمرة لله...
و انما نزلت العمرة بالمدینه.»[2]
و افاد فی ذیل قوله: و فی صحیحة الفضیل فی قول الله تعالی: واتموا الحج و العمرة ... قال علیه السلام : هما مفروضان:
«کذا فیما یحضرنی من نسخة الکتاب. لکن الظاهر انها صحیحة الفضل ابی العباس عن ابیعبدالله (علیه السلام) و النصوص الواردة فی وجوبها کثیرة، فراجع الوسائل و غیرها.[3]
و افاد فی ذیل قوله: و وجوبها- بعد تحقق الشرائط- فوری کالحج:
«بلا خلاف اجده، کما فی الجواهر، و حکی عن السرائر: نفی الخلاف فیه، و عن التذکرة: الاجماع علیه، و دلیله کلیة غیر ظاهر، لولا الاجماع، و فی کشف اللثام – بعد ما حکی عن المبسوط و السرائر وجوب الفوریة قال:
« لم اظفر بموافق لهم و لادلیل، الا علی القول بظهور الامر فیه ..»
نعم، فی عمرة التمتع – التی هی جزء من الحج – ظاهر، لما دل علی وجوبه فوراً، فیدل علی وجوبها کذلک، کما ان بناءً علی ان مقتضی اللام وجوب الفوریة- کما تقدم فی مبحث نذر الحج – یدل قوله تعالی: و لله علی الناس ... علی فوریة العمرة، بضمیمة ما ورد فی تفسیر الحج فیها بما یشمل العمرة.[4] و قد تقدم ذکر الروایة فی اول الفصل»
و افاد فی ذیل قوله: و لایشترط فی وجوبها استطاعة الحج، بل تکفی استطاعتها فی وجوبها، و ان لم تتحقق استطاعة الحج:
« هذا هو المشهور، شهرة عظیمة، کما یقتضیه اطلاق ادلة الوجوب»
و افاد فی ذیل قوله: کما ان العکس کذلک، فلو استطاع للحج دونها، وجب دونها، و القول باعتبار الاستطاعتین فی وجوب کل منهما و انهما مرتبطان ضعیف:
« هذا القول حکاه جماعة، و فی الجواهر: ارساله غیر واحد، لکن لم اعرف قائله... و وجه ضعفه ما عرفت من اطلاق ادلة الوجوب و ان ادلة شرطیة الاستطاعة منحصرة بما عرفت، مما لایصلح لاثبات شرطیة الاستطاعة للحج فی وجوب العمرة و لا العکس...»
و افاد فی ذیل قوله: کالقول باستقلال الحج فی الوجوب دون العمرة:
« هذا القول حکی عن الشهید فی الدروس قال فیها:
« ولو استطاع لها خاصة لم تجب، و لو استطاع للحج دونها فالاقرب الوجوب .»
و استدل لها فی کشف اللثام: بالاصل، و ظهور حج البیت فی الآیة فی غیر العمرة ثم قال: هو ممنوع ...
ووجهه: ما عرفت من صحیح ابن اذینة، علی ان قصور دلالة الآیه علی وجوب العمرة لایقتضی قصور غیرها من ادلة الوجوب التی تقدمت.
مع: ان الکلام فی شرطیة الاستطاعة للحج فی وجوبها، لا فی اصل وجوبها ثم قال:
«و لعدم ظهور وجوب اتمامها فی وجوب انشائها، و منع استلزامه له.»
و الاشکال فیه کسابقه ثم قال:
« ولانها لو وجبت لکان من استکمل الاستطاعة لها فمات قبلها و قبل ذی الحجة یجب استیجارها عنه من الترکة، و لم یذکر ذلک فی خبر و لاکتاب، و کان المستطیع لها و للحج اذا اتی الحرم قبل اشهر الحج نوی بعمرته، عمرة الاسلام لاحتمال ان یموت، اولاتبقی استطاعته للحج الی وقته ...»
ثم اشکل علیه بقوله:
« و فیه: ان المستطیع لها فرضه عمرة التمتع او قسمیه، ولیس له الاتیان بعمرة الاسلام الا عند الحج، فما قبله کالنافلة قبل فریضة الصبح مثلا و احتمال الموت، او فوت الاستطاعة غیر ملتفت الیه...»[5]
